Οίνος Ευφραίνει Καρδίαν

Η ΑΜΠΕΛΟΣ ΚΑΙ Ο ΟΙΝΟΣ ΣΤΗΝ ΑΓΙΑ ΓΡΑΦΗ

ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΗΛ. ΓΟΥΓΟΥΣΗΣ

Κτήμα Γεροβασιλείου

Το βιβλίο αναφέρεται στο ρόλο τού αμπελιού και του κρασιού στη Βίβλο. Ο συγγραφέας συγκέντρωσε όλες σχεδόν τις σχετικές μαρτυρίες και προσπάθησε να τις μελετήσει αναζητώντας στοιχεία που παρουσιάζουν ιστορικό, θεολογικό αλλά και αμπελοοινικό ενδιαφέρον.
Για κάθε βιβλίο τής Αγίας Γραφής περιέχεται μια γενική εισαγωγή καθώς και άλλες χρήσιμες πληροφορίες για την όσο το δυνατόν
καλύτερη ανάγνωσή του, προκειμένου να διευκολυνθούν και αυτοί που δεν γνωρίζουν αρκετά για την ιστορία τής εποχής που περιγράφεται σ'
αυτό. Παράλληλα το βιβλίο περιέχει αρκετά στοιχεία που αφορούν τις απαρχές τής αμπελοκαλλιέργειας, αλλά και την ιστορία τού αμπελιού
και του οίνου στην Αρχαία Ελλάδα.

Ο Βασίλης Γουγούσης γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1967 και κατάγεται από την Πυλαία. Είναι απόφοιτος τής Φιλοσοφικής και της Θεολογικής Σχολής Α.Ω.Θ και έχει κάνει µεταπτυχιακές σπουδές στη Βυζαντινή Ιστορία. Από το 1995 εργάζεται ως φιλόλογος στην Αµερικανική Γεωργική Σχολή Θεσσαλονίκης. Τα τελευταία χρόνια ασχολείται µε την ιστορία τής αμπέλου και του οίνου.

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Η άμπελος και ο οίνος αποτελούν αναπόσπαστα στοιχεία της
παράδοσης, της θρησκείας, της ιστορίας, αλλά και του καθημερινού Βίου
των λαών που κατοικούν γύρω από τη Μεσόγειο Θάλασσα. Ο χώρος
αυτός υπήρξε για αιώνες το λίκνο τού σύγχρονου πολιτισμού και βρίσκεται πολύ κοντά στην περιοχή, όπου πιστεύεται ότι είναι n πατρίδα της αμπέλου τής οινοφόρου (vitis vinifera). Όλοι οι μεσογειακοί λαοί καλλιέργησαν το αμπέλι και λάτρεψαν το κρασί. Ας μη λησμονούμε ότι το κρασί μαζί με το σιτάρι και το λάδι απαρτίζουν τα τρία Βασικά είδη τής διατροφής τους. Ποιοι ήταν όμως οι λόγοι αυτής τής ιδιαίτερης  αντιμετώπισης τής αμπέλου και του οίνου έναντι των υπόλοιπων φυτών και αγαθών που τους χαρίζει n Μάνα-Γn, και γιατί είχαν και έχουν ακόμη τόσο μεγάλη συμβολική αξίας

Κατ' αρχάς το αμπέλι χαρακτηρίζεται από το στοιχείο τής αναγέννησης, αφού περιέρχεται σε κατάσταση θανάτου στη διάρκεια τού χειμώνα, ενώ την άνοιξη αναγεννάται, για να χαρίσει στους ανθρώπους τον πολύτιμο καρπό του στις αρχές τού φθινοπώρου. Οι ιδιότητές του αυτές το συνδέουν με τπ γονιμότητα, που τόσο πολύ λατρεύτηκε από τους πρωτόγονους λαούς. Εξάλλου, τα ίδια τα παράγωγα τού αμπελιού μπορούν να επιβιώνουν με τη μορφή κρασιού ή αποξηραμένου φρούτου. Τέλος, το κρασί ήταν το μοναδικό ποιοτικό οινοπνευματώδες ποτό, που έδινε στους
ανθρώπους τη δυνατότητα να υπερβούν την πεζή και σκληρή καθημερινότητα των παλαιότερων εποχών, το «ζην», και να αγγίξουν το «ευ ζην».l

Και οι Εβραίοι που κατοικούν και αυτοί εδώ και τέσσερις χιλιάδες χρόνια στον ίδιο γεωγραφικό χώρο, ήταν αδύνατο να ξεφύγουν από τις παραπάνω επιρροές, αφού n άμπελος και ο οίνος συνδέονται με βασικές πτυχές τής καθημερινής και θρησκευτικής τους ζωής. Μπορεί να μην έφτασαν στο σημείο να τα θεοποιήσουν, όπως έκαναν οι αρχαίοι Έλληνες, εντούτοις τα αντιμετώπισαν με ιδιαίτερο τρόπο, επειδή τα θεωρούσαν ξεχωριστά έναντι των υπόλοιπων φυτών και αγαθών. Σ' αυτό το ταξίδι στο παρελθόν που θα κάνουμε εξετάζοντας τις διάφορες μαρτυρίες για το αμπέλι και το κρασί, θα διαπιστώσουμε ότι συνδέονται με πολύ σημαντικά
γεγονότα και πρόσωπα τής Αγίας Γραφής σε τέτοιο βαθμό, ώστε n αναζήτηση και μελέτη τους να αποτελούν μια πρώτης τάξεως ευκαιρία να παρακολουθήσουμε παράλληλα και τη βιβλική ιστορία των Εβραίων.

Σ' αυτό το σημείο έγκειτο και n δυσκολία της συγγραφής µας, επειδή είμασταν αναγκασμένοι να ακροβατούμε ανάμεσα στην ιστορία της αμπέλου και του κρασιού από τη μια πλευρά και την εβραϊκή ιστορία από την άλλη. Πάντα όμως είχαμε στο νου τον πρωταρχικό μας στόχο, που δεν ήταν άλλος από την καταγραφή των μαρτυριών των σχετικών με το αμπέλι και το κρασί. Γι' αυτό λάβαμε πολύ σοβαρά υπόψη μας ότι το βιβλίο αυτό θα διαβαστεί και από ανθρώπους που πιθανότατα δε θα γνωρίζουν αρκετά για την ιστορία της εποχής της Αγίας Γραφής οπότε οφείλαμε να τους διευκολύνουμε, χωρίς όμως να παρασυρόμαστε σε άσχετες αναφορές. Αυτό το σκοπό εξυπηρετούν οι εισαγωγές που κάναμε για τα βιβλία της Αγίας Γραφής, οι παραπομπές, ο χρονολογικός πίνακας, οι χάρτες και οι υπόλοιπες πληροφορίες, που συγκεντρώσαμε στις υποσημειώσεις μας.

Έναν άλλο στόκο που φιλοδοξεί να εκπληρώσει το συγκεκριμένο βιβλίο είναι να συγκεντρωθούν για πρώτη φορά οι περισσότερες μαρτυρίες που αφορούν την άμπελο και τον οίνο, προκειμένου να αποτελέσει το πρώτο βήμα για περαιτέρω έρευνά τους. Γι' αυτό το λόγο προσπαθήσαμε να καταγράψουμε με τη μορφή παραπομπών στις υποσημειώσεις τις αναφορές τις σχετικές με το αμπέλι και κρασί, όπως καταγράφονται στην Αγία Γραφή, ώστε ο αναγνώστης να έχει τη δυνατότητα να εξάγει και μόνος τα δικά του συμπεράσματα.

Να αναφέρουμε επίσης πληροφοριακά ότι οι παραπομπές στην Αγία Γραφή προέρχονται από την έκδοση της Βίβλου την επιμέλεια της οποίας είχε n Αδελφότητα Θεολόγων «ο Σωτήρ», ενώ πάρα πολλές ενδιαφέρουσες πληροφορίες για πρόσωπα, τοπωνύμια καθώς και στοιχεία των χρόνων της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης προέρχονται από το Λεξικό των Αγίων Γραφών τού Γ. Κωνσταντίνου, των εκδόσεων Γρηγόρη..

Θα αποτελούσε σοβαρή παράλειψη από την πλευρά μας να μην αναφέρουμε στον πρόλογό μας τη βοήθεια που μάς πρόσφεραν ο εφημέριος; της Αμερικανικής Γεωργικής Σχολής π. Κυριάκος Αξαρίδης καθώς και οι κκ. Λεωνίδας Μούργκος και Γεώργιος-Ελευθέριος Καρακίτσιος.

Ιδιαίτερη μνεία οφείλουμε να κάνουμε στην Αδελφότητα Θεολόγων «ο Σωτήρ» και στην Ελληνική Βιβλική Εταιρεία για το δικαίωμα που μας παραχώρησαν να δημοσιεύσουμε τους χάρτες της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης οι οποίοι είχαν συμπεριληφθεί σε δικές τους εκδόσεις.

Τέλος, θέλουμε να ευχαριστήσουμε το χορηγό τού βιβλίου, οινοποιό κ. Ευαγγελο Γεροβασιλείου, για την εμπιστοσύνη με την οποία αγκάλιασε την πρώτη μας αυτή συγγραφική προσπάθεια, που αφορά την ιστορία τού οίνου και της αμπέλου.

1 Tim Unwin, Οίνος και Άμnελος: Μια Ιστορική Γεωγραφία της αμπελοκαλλιέργειας και του οινεμπορίου, μετάφραση Αγγελική Αθανασιάδου, επιμέλεια Δnμnτρnς Φιλιππίδnς, εκδ. Ίων, Αθήνα 2003, σ. 85. 

ΣΥΜΠΟΤΙΚΑ ΕΠΙΓΡΑΜΜΑΤΑ

ΑΠΟ ΤΟ ΕΝΔΕΚΑΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΗΣ

ΠΑΛΑΤΙΝΗΣ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ – ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ – ΣΧΟΛΙΑ

ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΜΠΟΥΚΑΛΑΣ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΓΡΑ

ΣΕΙΡΑ : ΜΕΛΑΙΝΑ ΧΟΛΗ

ΑΠΕΡΑΝΤΟ ΤΟ ΟΙΝIΟΝ ΠΕΛΑΓΟΣ, Όπως σχηματίστηκε στη διαδρομή χιλιετιών από στίχους που ύμνησαν το κρασί. Από τον Όμηρο, τον Ανακρέοντα, τον Θέογνι, τον Αριστοφάνη και τον Ευριπίδη ως τον Φιλόδημο και τον Παλλαδά, και από τον βυζαντινό Κρασοπατέρα στον Αθανάσιο Χριστόπουλο αλλά και στον Καβάφη και τον Καρυωτάκη, η ελληνική ποίηση ( Όπως βέβαια και η ποίηση πολλών άλλων γλωσσών, με δημιουργούς σαν τον Ομάρ Καγιάμ και τον Μπωντλαίρ) τίμησε όπως άρμοζε το δώρο του Διόνυσου. Το ανέδειξε λοιπόν ως πηγή τέρψης αλλά και ως μέθοδο λήθης της βαριάς βιοτικής μέριμνας, ως κάτοπτρο της εσώτερης αλήθειας μας, ως μέτρο του έρωτα, ως μία επιπλέον μούσα και ως προθυμότατο θεράποντα της συντροφιάς που φιλοσοφεί ή φιλολογεί κουτσοπίνοντας.

Τα 64 επιγράμματα του 11^ου βιβλίου της Παλατινής Ανθολογίας που μας έχουν παραδοθεί ως συμποτικά, δημιουργήματα με αναγνωρισμένο τον πατέρα τους (τον Αγαθία τον Σχολαστικό, τον Αλκαίο τον Μεσσήνιο, τον Αντίπατρο τον Θεσσαλονικέα, τον Αυτομέδοντα Κυζικηνό, τον Διογένη Ζωνά, τον Λουκίλλιο, τον Μακεδόνιο τον ύπατο, τον Μάρκο Αργεντάριο, τον Νίκαρχο, τον Πολλαδά, τον Παύλο Σιλεντιάριο,
τον Στράτωνα, τον Φιλόδημο κ.ά.) ή άδηλα, οιονεί δημοτικά, καλύπτουν σχεδόν μία χιλιετία, από τον 3ο  αι. π. Χ, έως τον 6ο αι.  μ. Χ. Οι ποιητές τους παραλαμβάνουν την οινική σκυτάλη από τους μεγάλους προδρόμους τους, αλλά και από τους φιλοσόφους για να τραγουδήσουν το κρασί και να παραδώσουν με τη σειρά τους την οπτική και τα μοτίβα τους στις επόμενες γενιές. Για να γίνει έτσι το «δός πιέειν» του Παλλαδά «δότε να πίω» στον Καβάφη, «βάλε να πιώ» στη Μυρτιώτισσα και «βάλε μου να πιώ και ξαναβάλε μου» στο λαϊκό τραγούδι.

Ο ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΣΠ. ΜΠΟΥΚΑΛΑΣ γεννήθηκε ιό 1957 στό Λεσίνι του Μεσολογγίου. Αποφοίτησε από την Οδοντιατρική Αθηνών. Από το 1989 επιμελείται την ανά Τρίτη σελίδα του βιβλίου στην εφημερίδα Καθημερινή, όπου επίσης δημοσιεύει καθ' εκάστην επιφυλλίδες κοινωνικού και πολιτικού σχολιασμού. Είναι διορθωτής και επιμελητής εκδόσεων.

Από το 1980 έχει δημοσιεύσει στις Εκδόσεις «Άγρα» τα βιβλία ποίησης Αλγόρυθμος, Η εκδρομή της ευδοκίας, Ο μέσα πάνθηρας, Σήματα λυγρά, Ο μάντης, Οπόταν πλάτανος, Ρήματα (2009), έναν τόμο δοκιμίων και βιβλιοκριτικών, υπό τον τίτλο Ενδεχομένως: Στάσεις στην ελληνική και ξένη τέχνη του λόγου, καθώς και δύο τόμους υπό τον τίτλο Υποθέσεις, µε τις επιφυλλίδες του στην Καθημερινή ( 1995-2005).

Έχει μεταφράσει για τον ίδιο εκδοτικό οίκο, τον ελληνιστικό Επιτάφιο Αδώνιδος του Βίωνος του Σμυρναίου και τα ποιήματα του τόμου Επιτάφιος Λόγος: Αρχαία ελληνικά επιτύμβια επιγράμματα. Το 2005 μετέφρασε τους Αχαρνείς του Αριστοφάνη για το Εθνικό Θέατρο και τον Αγαμέμνονα του Αισχύλου για το ΔΗΠΕΘΕ 'Αγρινίου.

ΕΙΚΟΝΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ  

CARAVAGGIO

Βάκχος, Ρώµη, Galleria Borghese

Άμπελος και Οίνος στον αρχαίο ελληνικό κόσμο

Η Άμπελος και Οίνος στον αρχαίο ελληνικό κόσμο

Εκδόθηκε και κυκλοφορεί ήδη το τελευταίο συγγραφικό έργο, κατά την ίδια Κύκνειο Άσμα, (ελπίζουμε να αναθεωρήσει) της κας Σταυρούλας Κουράκου – Δραγώνα με τίτλο «Η Άμπελος και Οίνος στον αρχαίο ελληνικό κόσμο».

Πρόκειται για μια πολυτελέστατη έκδοση 278 σελίδων, μεγάλου σχήματος, σε πολυτονικό παρακαλώ, η οποία όχι μόνο απουσίαζε από το χώρο των συγγραμμάτων για την περιγραφή της κουλτούρας των αρχαίων Ελλήνων σχετικά με το κρασί, αλλά επιπλέον καταδεικνύει την σημαντική επίδραση που είχαν οι αρχαίοι Έλληνες στην μεταγενέστερη ανάπτυξη της οινικής κουλτούρας.

Ευθύμιος Α Πριόβολος

Το άλλο χρώμα του κρασιού
απ' τους ληνούς του έντεχνου λόγου

Αθήνα 2010

                       Προοίμιο

Στο μικρό τούτο βιβλίο ανθολογούνται λέξεις, φράσεις, κείμενα και στοιχεία καλολογικά της ελληνικής γλώσσας για το κρασί, που άρεσαν στο συγγραφέα. Επιλέχτηκαν με κριτήριο τη γλωσσική και λεκτική τους αισθητική κι αναμφίβολα για την αλήθεια και το νόημα που κομίζουν για το αίμα της σταφυλής.

Στην αρχή διατυπώνονται κάποιες σκέψεις για το κρασί και τη θέση του στην ανθρώπινη ζωή κι αμέσως ακολουθεί μικρή αναφορά στην ελληνική γλώσσα που με τα χείλη της είπε τόσα και τόσο όμορφα για το δάκρυ του αμπελιού.

Συνακόλουθα θ' αρχίσει ο τρυγητός. Απ' τον Όμηρο θα πάμε στην αρχαία εποχή και μετά ως την ύστερη λεγόμενη αρχαιότητα, μια αδιάκοπη συνέχεια της ελληνικής διονυσιακής παράδοσης.

ΝΕΜΕΑ

Ιστορικό οινοπέδιο


Η  κληρονομιά  του  οίνου  της  Νεμέας

Η Σταυρούλα Κουράκου με το νέο της βιβλίο αποσκοπεί στο να γνωρίσει το κοινό το κρασί που παράγεται από το Αγιωργίτικο

Του Δημήτρη Σταύρακα

ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΚΟΥΡΑΚΟΥ- ΔΡΑΓΩΝΑ
Νεμέα, ιστορικό οινοπέδιο
Εκδόσεις του Φοίνικα
Πανόδετο, σελ. 180, Αθήνα 2012

Η γλαφυρή πένα της Σταυρούλας Κουράκου είναι γνωστή στους αναγνώστες της «Κ» γιατί την περίοδο 1996-2001 δημοσίευε στα κυριακάτικα φύλλα της εφημερίδας ποικίλα θέματα σχετικά με το αμπέλι και το κρασί, το οποίο παρουσίαζε όχι τόσο ως εμπορικό προϊόν όσο ως πολιτισμικό αγαθό. Έτσι οι αναγνώστες -ακόμη και οι μη οινόφιλοι- έβρισκαν στη «στήλη του κρασιού» πνευματική ευφροσύνη.

Ορισμένα από αυτά τα θέματα εκδόθηκαν στη συνέχεια σε δύο βιβλία: ένα το 1998 σε τέσσερις γλώσσες και ένα δεύτερο το 2000 στα ελληνικά. Ανάρπαστα, τα βιβλία αυτά έχουν από χρόνια εξαντληθεί. Μόνο στα Πρακτικά επιστημονικών συμποσίων -ελληνικών και διεθνών- δημοσιεύονται πια δικά της κείμενα σχετικά με την ιστορία του ελληνικού κρασιού.

Ως εκ τούτου αποτέλεσε ευχάριστη έκπληξη η είδηση κυκλοφορίας ενός νέου βιβλίου της και μάλιστα σε ελληνική και αγγλική έκδοση. Γραμμένο με το ίδιο πνεύμα, όπως τα κείμενα που δημοσίευε στα κυριακάτικα φύλλα της «Κ», το βιβλίο αποτελείται από αυτοτελή αφηγηματικά κείμενα ιστορικού, μυθολογικού, λαογραφικού, περιηγητικού και αμπελοοινικού ενδιαφέροντος, εμπνευσμένα από τη μακραίωνη ιστορία της «οινικής πρωτεύουσας» της Πελοποννήσου, της Νεμέας.

Από τα κείμενα αυτά προκύπτει ότι η περιοχή είναι ένα ιστορικό «οινοπέδιο», ένα πεδίο που παράγει αδιάλειπτα ονομαστό οίνο από την αρχαιότητα και τους βυζαντινούς χρόνους μέχρι σήμερα, αδιάφορο εάν Φράγκοι, Οθωμανοί ή Βενετοί κατείχαν στους μέσους χρόνους τον τόπο. Στα ομηρικά έπη βρίσκουμε την περιοχή με το όνομα Αραιθυρέα και τον χαρακτηρισμό «ερατεινή» (θελκτική)· στους ιστορικούς χρόνους φέρει το όνομα Φλ(ε)ιασία και παράγει τον ονομαστό Φλιάσιον οίνον από την Φλιασίαν άμπελον· στους μέσους χρόνους παίρνει το όνομα Άγιος Γεώργιος, οπότε και η Φλιασία άμπελος μεταβαπτίζεται σε Αγιωργίτικο σταφύλι, όνομα με το οποίο καλλιεργείται μέχρι και σήμερα στα οινοπέδια της Νεμέας, όπως ονομάζεται επίσημα η περιοχή από το 1923.

Οι νέες χώρες

Η Σ. Κ. δεν επανήλθε στον χώρο του εμπορικού βιβλίου από «χόμπι». Με μεγάλη εμπειρία του διεθνούς αμπελοοινικού γίγνεσθαι ως επίτιμος πρόεδρος του Διεθνούς Οργανισμού Αμπέλου και Οίνου, γνωρίζει πολύ καλά τις αρνητικές επιπτώσεις που είχε η παγκοσμιοποίηση για τους οίνους των «παραδοσιακών» αμπελουργικών χωρών που ήταν γνωστοί με το γεωγραφικό όνομα της περιοχής καταγωγής τους, τους οίνους «Ονομασίας Προέλευσης». Συγκεκριμένα, οι «νέες» αμπελουργικές χώρες που δεν είχαν αμπελουργική παράδοση (Αυστραλία, Καλιφόρνια, Νότια Αφρική κ.ά.), επωφελήθηκαν από τον πλούτο των γνώσεων που είχε αποκτηθεί στη διάρκεια αιώνων στις παραδοσιακές χώρες, προμηθεύτηκαν μοσχεύματα ποικιλιών από τις περιοχές των πιο φημισμένων για τους οίνους τους περιοχών της Ευρώπης και δημιούργησαν μεγάλες αμπελουργικές εκμεταλλεύσεις λόγω διαθεσίμων εκτάσεων.

Έτσι γεννήθηκαν οι «Ποικιλιακοί Οίνοι», στην ετικέτα των οποίων δεν αναγράφεται γεωγραφική περιοχή, αλλά μόνο το όνομα της ποικιλίας αμπέλου και το εμπορικό σήμα. Ως φυσικό επακόλουθο, ο παράγοντας «οικοσύστημα» της αμπελουργικής περιοχής που διαμορφώνει το ποιοτικό οινικό δυναμικό των σταφυλιών μιας «ευγενούς» ποικιλίας αμπέλου, αγνοείται στην περίπτωση αυτών των οίνων. Η χαμηλή τιμή τους επιτυγχάνεται με μεγάλες στρεμματικές αποδόσεις, εκμηχάνιση της καλλιέργειας και μηχανικό τρυγητό.

Αυτή η οινική πολιτική που οδήγησε στην ισοπέδωση των γευστικών και οσφραντικών χαρακτήρων των οίνων από ολιγάριθμες διεθνοποιημένες ποικιλίες αμπέλου, κούρασε τις διεθνείς αγορές και προκάλεσε την αντίδραση ιδιαίτερα των μυημένων καταναλωτών, οι οποίοι αρέσκονται να απολαμβάνουν τους χαρακτήρες κάθε αυθεντικού οίνου, όπως αυτοί διαμορφώνονται από το οικοσύστημα της αμπελουργικής περιοχής καταγωγής του και την οινοποιητική τεχνική που εφαρμόζεται στα οινοποιεία της.

Το ελληνικό πλεονέκτημα

Στην Ελλάδα καλλιεργούνται πολλές γηγενείς ποικιλίες αμπέλου, ορισμένες προσαρμοσμένες από αιώνες σε μία και μόνο γεωγραφική περιοχή. Η ιδιαιτερότητα των χαρακτήρων των οίνων από αυτές τις σπάνιες ελληνικές ποικιλίες εντυπωσιάζει τους ξένους γευσιγνώστες, με συνέπεια οι ελληνικοί οίνοι να συγκεντρώνουν, τα τελευταία χρόνια, υψηλές βαθμολογίες στους διεθνείς διαγωνισμούς και στα δημοσιεύματα μεγάλης φήμης οινοκριτικών.

Εξάλλου το ιστορικό και πολιτισμικό πλαίσιο των περιοχών στις οποίες οι ποικιλίες αυτές έχουν από αιώνων επιβιώσει, συγκινούν ιδιαίτερα τους καταναλωτές χωρών με μακραίωνη πολιτισμική κληρονομιά, όπως η Κίνα, καθώς και μορφωμένους πολίτες ευρωπαϊκών και άλλων χωρών, εξοικειωμένων με την ιστορία και τον πολιτισμό της χώρας μας, οσάκις τους παρέχεται, βέβαια, τεκμηριωμένη και υπεύθυνη πληροφόρηση. Τέλος, ο μικρός κλήρος ακόμη και των μεγαλύτερων ελληνικών αμπελουργικών εκμεταλλεύσεων, δεν συμβάλλει στη μαζική παραγωγή οίνων από διεθνοποιημένες ποικιλίες αμπέλου σε τιμές ανταγωνιστικές προς εκείνες των «νέων» χωρών.

Η συνεκτίμηση αυτών των παραγόντων είχε ως επακόλουθο αφενός όλοι οι ξένοι εμπειρογνώμονες, καθώς και παράγοντες της Commission, να συνιστούν στους Ελληνες οινοποιούς να επιδιώξουν την αξιοποίηση των γηγενών ποικιλιών αμπέλου -άποψη που υποστηρίζει από χρόνια η Σ. Κ.- και αφετέρου να σημειωθεί μια θεαματική στροφή του ελληνικού παραγωγικού κόσμου προς τις εκλεκτότερες γηγενείς ποικιλίες αμπέλου και ιδιαίτερα σε εκείνες που καλλιεργούνται στις ζώνες παραγωγής οίνων «Προστατευομένης Ονομασίας Προέλευσης» (ΠΟΠ).

Αυτή ακριβώς τη χρονική περίοδο η Σ. Κ., που με δική της εισήγηση αναγνωρίστηκαν νομοθετικά οι περισσότερες γεωγραφικές επωνυμίες καταγωγής και γεννήθηκαν οι πρώτοι ελληνικοί οίνοι «Ονομασίας Προέλευσης», τους οποίους υποστήριξε -και εξακολουθεί να υποστηρίζει- με πολλές δημοσιεύσεις στον ελληνικό και ξένο Τύπο, με ανακοινώσεις σε συνέδρια και διεθνή fora, αλλά και με αυτοτελείς εκδόσεις, έκρινε ότι έπρεπε να προσφέρει ακόμη μια υπηρεσία στον αμπελοοινικό τομέα της χώρας με ένα βιβλίο, με το οποίο αποσκοπεί να γνωρίσει στους Ελληνες αναγνώστες και στις διεθνείς αγορές την πολιτισμική κληρονομιά ενός από τα ευγενέστερα προϊόντα της γεωργικής μας οικονομίας, του ερυθρού οίνου ΠΟΠ Νεμέα, που παράγεται υπό νομοθετικά καθορισμένες συνθήκες από τη γηγενή ποικιλία Αγιωργίτικο.

Την πλούσια εικονογραφημένη έκδοση σχεδίασε και επιμελήθηκε ο Μπάμπης Λέγγας των «Εκδόσεων του Φοίνικα», στον οποίο οφείλονται θερμά συγχαρητήρια γιατί τόλμησε να εκδώσει σε χρόνια ισχνών αγελάδων, ένα πολιτισμικό βιβλίο με συγκεκριμένο οικονομικής φύσεως στόχο: τις εξαγωγές. Η μετάφραση της αγγλικής έκδοσης: Nemea, an Historical Wineland, έγινε από την Αλεξάνδρα Ντούμα.

* Ο κ. Δημήτριος Σταύρακας είναι ομότιμος καθηγητής Αμπελουργίας της Γεωπονικής Σχολής του ΑΠΘ.

ΠΗΓΗ : Εφημερίδα Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 30 Δεκεμβρίου 2012

Κείμενο από το οπισθόφυλλο

Το βιβλίο αποτελείται από αυτοτελή αφηγηματικά κείμενα ιστορικού, μυθολογικού, λαογραφικού και αμπελοοινικού ενδιαφέροντος, εμπνευσμένα από τη μακραίωνη ιστορία της «οινικής πρωτεύουσας» της Πελοποννήσου, της περιοχής της Νεμέας.

        Από τα κείμενα αυτά προκύπτει ότι η περιοχή είναι ένα ιστορικό «οινοπέδιο», ένα πεδίο που παράγει αδιάλειπτα ονομαστό οίνο από την αρχαιότητα και τους βυζαντινούς χρόνους μέχρι σήμερα, αδιάφορο εάν Φράγκοι, Οθωμανοί ή Βενετοί κατείχαν στους μέσους χρόνους τον τόπο.

        Στα Ομηρικά έπη βρίσκουμε την περιοχή με το όνομα Αραιθυρέα και τον χαρακτηρισμό ἐρατεινή (θελκτική)· στους ιστορικούς χρόνους φέρει το όνομα Φλ(ε)ιασία και παράγει τον ονομαστό Φλιάσιον οίνον από την Φλιασίαν άμπελον· στους μέσους χρόνους παίρνει το όνομα Άγιος Γεώργιος, οπότε και η Φλιασία άμπελος μεταβαπτίζεται σε Αγιωργίτικο σταφύλι, όνομα με το οποίο καλλιεργείται και σήμερα στα οινοπέδια της Νεμέας, όπως ονομάζεται επίσημα η περιοχή από το 1923.

        Χάρη στο ποιοτικό οινικό δυναμικό της ποικιλίας Αγιωργίτικο, τις εδαφοκλιματικές συνθήκες της περιοχής και την πολιτισμική κληρονομιά της, το τοπωνύμιο Νεμέα αναγνωρίστηκε το 1971 ως «Ονομασία Προελεύσεως» για ερυθρούς ξηρούς οίνους που παράγονται από τη γηγενή ποικιλία αμπέλου Αγιωργίτικο, προσαρμοσμένη εδώ και αιώνες στα οινοπέδια 17 κοινοτήτων που αποτελούν τη ζώνη παραγωγής οίνων «Προστατευομένη Ονομασία Προέλευσης» ΝΕΜΕΑ.

        Στο καταπράσινο από αμπέλια τοπίο της σύγχρονης Νεμέας προβάλλουν οι εννέα κίονες του περίλαμπρου άλλοτε Ναού του Νεμείου Διός της Αρχαίας Νεμέας, προς τιμήν του οποίου τελούνταν τα Νέμεα, ένας από τους τέσσερις Πανελλήνιους αθλητικούς αγώνες. Αρχαιολογικός χώρος (Ιερό άλσος, Στάδιο, Μουσείο) και σύγχρονα οινοπέδια, οι δύο πυλώνες ιστορικής και οικονομικής στήριξης της περιοχής, στα υπερσύγχρονα οινοποιεία της οποίας παράγεται ένα από τα ευγενέστερα προϊόντα της γεωργικής μας οικονομίας.

Βιογραφικό της συγγραφέως

Η Σταυρούλα Κουράκου-Δραγώνα γεννήθηκε στην Αθήνα το 1928. Διδάκτορας της χημικής επιστήμης με σπουδές οινολογίας στη Γαλλία, διηύθυνε επί εικοσαετία (1964-1984) το Ινστιτούτο Οίνου, ίδρυμα έρευνας του τότε Υπουργείου Γεωργίας, στο οποίο εργαζόταν ως ερευνήτρια από το 1953.

        Ως προϊσταμένη του Ιδρύματος εισηγήθηκε το 1964 τη νομοθετική καθιέρωση και προστασία των οίνων ελληνικών περιοχών που θα μπορούσαν να αποτελέσουν την κατηγορία των οίνων με γεωγραφική επωνυμία καταγωγής, των οίνων «Ονομασίας Προελεύσεως». Η κάθε υποψήφια αμπελουργική περιοχή θα έπρεπε να πληροί ορισμένες ποιοτικές προϋποθέσεις, η δε οινική της παράδοση να τεκμηριώνεται από γραπτές ιστορικές πηγές.

        Έτσι άρχισε ένα ερευνητικό πρόγραμμα του Ιδρύματος που κάλυψε όλη την Ελλάδα, με συνέπεια να αναδειχθούν ξεχασμένες γηγενείς ποικιλίες αμπέλου και να επεκταθεί η αμπελοκαλλιέργεια σε περιοχές που φημίζονταν για την ποιότητα των κρασιών τους ήδη από παλαιότερους αιώνες, είχαν όμως εγκαταλειφθεί είτε λόγω των ιστορικών περιπετειών της χώρας είτε λόγω καταστροφής των αμπελώνων από τη φυλλοξήρα. Η ίδια επισκέφθηκε κάθε αμπελουργική γωνιά της ελληνικής γης, μίλησε με αμπελουργούς νέων και παλαιότερων γενιών, συγκέντρωσε και κατέγραψε παραδόσεις, λαογραφικά και ιστορικά στοιχεία, και κρατάει μέχρι σήμερα στενές σχέσεις με τον παραγωγικό κόσμο. Απέκτησε δίκαια το προσωνύμιο «Η Κυρά των Αμπελιών».

        Τη δεκαετία του 1970, με δική της εισήγηση, αναγνωρίζονται νομοθετικά οι πρώτες γεωγραφικές επωνυμίες καταγωγής και κάνουν την εμφάνισή τους στην αγορά οι πρώτοι ελληνικοί οίνοι «Ονομασίας Προελεύσεως», τους οποίους υποστήριξε –και εξακολουθεί να υποστηρίζει– με πολλές δημοσιεύσεις στον ελληνικό και ξένο Τύπο, με ανακοινώσεις σε Συνέδρια και διεθνή fora, αλλά και με αυτοτελείς εκδόσεις, όπως το βιβλίο που κρατάει ο αναγνώστης στα χέρια του.

        Χάρη στο διεθνές της κύρος (ομόφωνα εκλεγμένη πρόεδρος [1979-1982] του O.I.V., διεθνούς διακυβερνητικού Οργανισμού Αμπέλου και Οίνου με έδρα το Παρίσι, μέλος της Ακαδημίας Αμπέλου και Οίνου της Ιταλίας, αντεπιστέλλον μέλος της Γεωργικής Ακαδημίας της Γαλλίας, επανειλημμένα πρόεδρος Επιτροπών της Ε.Ο.Κ., παρασημοφορημένη από τη Γαλλία και την Ισπανία, κ.ά.), αλλά και την εκτίμηση των νεότερων και εν ενεργεία συναδέλφων της, πέτυχε την αναγνώριση και προστασία ελληνικών ιστορικών «Ονομασιών Προελεύσεως» ακόμη και το 2011, όταν είχε πια από χρόνια συνταξιοδοτηθεί. Υπήρξε ένας οραματιστής δημόσιος υπάλληλος, τεχνοκράτης, που είχε τη δύναμη να κάνει το όραμα πράξη.

Ένα αντιπροσωπευτικό απόσπασμα του βιβλίου.................

Η θελκτική Αραιθυρέα και η Φλιασία χώρα

Ο δήμος Νεμέας περιλαμβάνει σήμερα τρία λεκανοπέδια: το μικρό της Αρχαίας Νεμέας, όπου βρίσκονται τα ερείπια του ναού του Νεμείου Διός, το λεκανοπέδιο των Αρχαίων Κλεωνών και το λεκανοπέδιο της σύγχρονης Νεμέας –τη Φλιασία χώρα της αρχαιότητας–, που είναι το μεγαλύτερο οροπέδιο της Κορινθιακής ενδοχώρας.

        Η πρώτη γραπτή αναφορά για τη Φλιασία χώρα βρίσκεται στην ομηρική Ιλιάδα. Η περιοχή αναφέρεται, μάλιστα, εκεί όπου δεν την περιμένουμε, στον περίφημο «Κατάλογο των πλοίων»· ο Ποιητής επικαλείται τις Μούσες που κατοικούν τα Ὀλύμπια δώματα, να του πουν ποιοι ήταν οι αρχηγοί των Δαναών που είχαν έρθει με τα πλοία τους στην Τροία. Και δεν την περιμένουμε, γιατί η Φλιασία ήταν περίκλειστη από ὠγύγια ὄρη, όπως χαρακτηρίζει ο Πίνδαρος τα προαιώνια (ὠγύγια) ψηλά βουνά της,¹ και αλίμενη· επομένως χωρίς πλοία. Από την αρίθμηση αυτή μαθαίνουμε ότι στην Τροία είχαν πάει με τα πλοία του Αγαμέμνονα και άνδρες από τις καλοχτισμένες Κλεωνές και την ἐρατεινή Ἀραιθυρέα.² Ποια ήταν όμως η ἐρατεινή –η θελκτική– Αραιθυρέα;

        Ο Παυσανίας, ο θεοσεβής περιηγητής του 2ου μεταχριστιανικού αιώνα, έχει διασώσει τον μύθο της Φλιασίας: Πρώτος άνθρωπος στη χώρα, αυτόχθων, λένε πως ήταν ο Άρας, ο οποίος ίδρυσε πόλη σε έναν λόφο που βρίσκεται κοντά στον λόφο στον οποίο είναι η ακρόπολη των Φλιασίων. Από το όνομά του, η πόλη και η χώρα ονομάστηκαν στην αρχαιότητα Αραντία. Γιος του Άραντα ήταν ο Άορις και κόρη η Αραιθυρέα, που επειδή πέθανε πρώτη, ο αδελφός της μετονόμασε προς τιμήν της τη χώρα σε Αραιθυρέα. Ξέρω, γράφει ο Παυσανίας, πως ο Φλίας, ο οποίος έδωσε στη χώρα το τρίτο της όνομα, ονομάζεται γιος του Διονύσου. Μητέρα του Φλίαντα ήταν η Αραιθυρέα.³

        Όμως ο Στράβων, ο μεγάλος Έλληνας γεωγράφος του 1ου αιώνα π.Χ., ο οποίος είχε μεγάλη απέχθεια προς τα μυθεύματα, γράφει δύο ολόκληρους αιώνες πριν από τον Παυσανία: Η Αραιθυρέα είναι η σημερινή Φλιασία, υπήρχε δε ομώνυμη πόλη (Αραιθυρέα) κοντά στο βουνό Κηλώσσα –το σημερινό Μεγαλοβούνι–, που οι κάτοικοί της έφυγαν και έκτισαν μία άλλη σε απόσταση τριάντα σταδίων (περίπου 5,5 χλμ.), την οποία ονόμασαν Φλιούντα.⁴

        Εξάλλου, κατά τον 3ο αιώνα π.Χ. γράφτηκαν τα Αργοναυτικά από τον Απολλώνιο τον Ρόδιο. Στο επικό αυτό ποίημα της αλεξανδρινής εποχής προστέθηκαν στους Αργοναύτες, που είναι γνωστοί από παλαιότερα έργα, ήρωες τοπικών παραδόσεων και μεταξύ αυτών ο Φλ(ε)ίας: «Μετά ήρθε από την Αραιθυρέα, όπου κατοικούσε κοντά στις πηγές του Ασωπού, ο Φλίας, πλούσιος χάρη στον πατέρα του Διόνυσο».⁵ Η όψιμη «αργοναυτοποίηση» του Φλία οφείλεται αφενός στο εγνωσμένο ενδιαφέρον της αλεξανδρινής γραμματείας για τις τοπικές παραδόσεις και αφετέρου στην ανάδειξη του Διονύσου κατά τους ελληνιστικούς χρόνους σε κυρίαρχο θεό του ελληνικού πανθέου.

        Η πόλη Φλιούς ήταν πράγματι πλούσια, δεδομένου ότι κατά τον 5ο π.Χ. αιώνα ήταν εὔτυκος (καλοχτισμένη), όπως τη χαρακτηρίζει ο ποιητής Βακχυλίδης.⁶ Εάν συνδυάσουμε τον μύθο που διέσωσαν ο Απολλώνιος και ο Παυσανίας με όσα γράφει ο Στράβων, προκύπτει ότι η πόλη Φλιούς, που «γεννήθηκε» όταν οι κάτοικοι εγκατέλειψαν τον οικισμό της Αραιθυρέας γιατί είχαν πλουτίσει και αποφάσισαν να χτίσουν πόλη, ήταν εὔτυκος χάρη στον πλούτο που είχε συσσωρευθεί από τον οίνο της περιοχής, δώρο του Διονύσου στον γιο που απέκτησε από την ἐρατεινή Αραιθυρέα, δηλαδή δώρο στην πόλη-κράτος Φλιούς που «γεννήθηκε» από τον οικισμό της Αραιθυρέας. Ο μύθος «παίζει» με τα ονόματα ενός οικισμού και μιας πόλης-κράτους.

       

Η πόλη έκοψε νομίσματα με την επιγραφή Φλειασίων ή μόνον Φ, συχνά μέσα σε στεφάνι κισσού, ιερό φυτό του Διονύσου. Σε ορισμένα μάλιστα νομίσματα απεικονίζονται σταφύλια και άλλα σύμβολα του θεού, αδιάψευστη μαρτυρία ότι ο πλούτος του Φλιούντα οφειλόταν στα αμπέλια. Είναι, λοιπόν, φανερό ότι οι Φλιάσιοι, ακολουθώντας το παράδειγμα άλλων αμπελουργικών περιοχών (Αττική, Χίος, Μαρώνεια, κ.ά.), έπλασαν έναν μύθο, έτσι ώστε το αμπέλι που καλλιεργούσαν, και από το οποίο παραγόταν ο Φλιάσιος οίνος, να θεωρείται δώρο του θεού Διονύσου στον γιο του και οικιστή της πόλης τους.

        Δύο είναι οι επικρατέστερες σήμερα εκδοχές ως προς το έτυμο του ονόματος Φλ(ε)ιασία: Κατ’ άλλους προέρχεται από το φυτό φλέως, το οποίο αναφέρεται από τον Θεόφραστο·⁷ ήταν ένα είδος καλάμου ή ανθούντος σπάρτου. Όμως οι σχολιαστές του φιλοσόφου διαφωνούν σχετικά με το ποιο είναι σήμερα το φυτό που λεγόταν φλέως. Η υπόθεση αυτή αιτιολογείται, προφανώς, από το γεγονός ότι σε ορισμένα μέρη του Φλιασίου πεδίου που διασχίζει ο ποταμός Ασωπός, τα νερά ελίμναζαν. Ακόμη και σήμερα υπάρχει περιοχή της πεδιάδας του δήμου Νεμέας που λέγεται «Βούρλο». Άλλοι πάλι θεωρούν ότι προέρχεται από το ρήμα φλέω. Ησύχιος: φλεῖ· γέμει, εὐκαρπεῖ, πολυκαρπεῖ.⁸ Προσωπικά τάσσομαι υπέρ αυτής της άποψης, γιατί εάν κρίνω από τη σημερινή ευφορία της πάλαι ποτέ Φλιασίας χώρας, η γη πρέπει να ήταν και τότε γόνιμη και εύκαρπη, όπως υπαινίσσεται και το γεγονός ότι οι Ορνεαί, πόλη στα όρια της Φλιασίας χώρας κοντά στο σημερινό Λεόντιο της Νεμέας, είχαν ιερό του φαλλοφόρου θεού της βλάστησης Πριάπου, επονομαζομένου και Ὀρνεάτου.⁹ Αλλά και ο ποιητής Βακχυλίδης εύφορη πεδιάδα ‒εὐθαλὲς πέδον‒ αποκαλεί το λεκανοπέδιο της Αρχαίας Νεμέας.¹⁰ Και αυτό είναι φυσικό, γιατί από τα βουνά που περιβάλλουν την περιοχή πηγάζουν υδάτινοι όγκοι που γονιμοποιούν τη γη. Ήδη από την αρχαιότητα το Φλιάσιον πεδίον διέσχιζε ο ποταμός Ασωπός,¹¹ το δε λεκανοπέδιο της Νεμέας ο ομώνυμος ποταμός· εκβάλλουν και οι δύο στον Κορινθιακό κόλπο.

ΟΜΗΡΟΥ ΑΜΠΕΛΟΣ  

ΘΩΜΑΣ ΣΑΒΒΙΔΗΣ 

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ 

ΑΔΕΛΦΩΝ ΚΥΡΙΑΚΙΔΗ Α. Ε.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ομηρικά έπη και άμπελος

Τα έργα του Ομήρου αποτελούν μέχρι τις μέρες μας προνομιακό αντικείμενο μελέτης κατά κύριο λόγο των φιλολόγων, ιστορικών και αρχαιολόγων.
Όμως δεν θα ήταν παράδοξο, ερευνητές από το χώρο άλλων επιστημών, να αντλούν επίσης χρήσιμες πληροφορίες από αυτά. Ειδικότερα για την επιστήμη της βοτανικής, της αμπελουργίας αλλά και της οινολογίας δεν θα ήταν πολύ τολμηρό να θεωρήσουμε τον Όμηρο ως πρωτοπόρο αρκεί να ορισθούν τα κριτήρια της αφετηρίας αυτών των επιστημών.

Η άμπελος, όπως όλα τα φυτά, είναι παλαιότερη του ανθρώπου και παρόλο που η καλλιέργειά της και η παρασκευή οίνου άρχισε 3.000 χρόνια π. Χ. η αλληλεπιδραστική σχέση του φυτού αυτού και του ανθρώπου καταγράφεται για πρώτη φορά στα ομηρικά έπη. Ο λόγος είναι απλός. Τα έργα αυτά, πέρα από την τεχνική και αισθητική τους ωριμότητα, είναι τα πρώτα μνημεία του ελληνικού και παγκόσμιου γραπτού λόγου.

Οι αναφορές του Ομήρου στην άμπελο και τον οίνο και οι όροι που χρησιμοποιήθηκαν, μπορούν να θεωρηθούν ως η πρώτη καταγεγραμμένη προσέγγιση του φυτού αυτού από τον άνθρωπο παρά το γεγονός ότι ο στόχος του Ομήρου ήταν η ποίηση και όχι η αμπελουργία. Στα ομηρικά έπη περιγράφεται η μυκηναϊκή Ελλάδα. Επειδή όμως ο ποιητής είναι αρκετά μεταγενέστερος, είναι φυσικό μέσα στα ποιήματά του να ενσωματώνει και στοιχεία της μεταμυκηναϊκής εποχής. Μέσα στα έργα του Ομήρου αντανακλάται το πνεύμα και τα έθιμα του κόσμου αυτής της εποχής. Με παράδειγμα την άμπελο, φαίνεται η συνέχεια του αρχαίου µε τον σύγχρονο ελληνικό κόσμο.
Το φυτό αυτό µε το πολύτιμο προϊόν του, τον οίνο, είναι αναπόσπαστο στοιχείο του πολιτισμού, ο οποίος λειτούργησε ως πρότυπο και θεμέλιος λίθος για τον μετέπειτα παγκόσμιο πολιτισμό.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Πρόλογος .................................................................................. 7

Αντί προλόγου ...........................................................................  9 

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ομηρικά έπη και άμπελος ............................................................ 11

Ιλιάδα ..................................................................................... 12

Στρατηγική θέση Τροίας .............................................................. 13

Οδύσσεια ................................................................................. 14

Ομηρικοί Ύμνοι ......................................................................... 16

Κείμενα που χρησιμοποιήθηκαν .................................................... 17

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο

Καταγωγή της αμπέλου     ..........................................................  19

Διόνυσος    .............................................................................   22

Άμπελος και κισσός    ...............................................................   29

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2^ο  

Βοτανικά χαρακτηριστικά   ........................................................    35

Καλλιέργεια   .........................................................................    39

Περίφραξη   ...........................................................................    40

Καρπός    ...............................................................................   50

«Γήρανση» σταφυλών  ............................................................     52

Τρύγος    ................................................................................   54

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3^ο  

Οίνος   ...................................................................................    65

Φύλαξη οίνου  ........................................................................     67

Σπονδές  ...............................................................................     71

Χοές   ....................................................................................    77

Όρκοι   ..................................................................................    78

Κράσις οίνου .........................................................................      80

Άκρατος οίνος .......................................................................      81

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4^ο  

Είδη οίνου ................................................................................ 83

Επίθετα οίνου ............................................................................ 89

Χώρες οινοπαραγωγής ................................................................. 95

Οινοχόοι ................................................................................... 98

Θεοί και οίνος .......................................................................... 101

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5^ο

Ιδιότητες οίνου ......................................................................... 105

Κατάχρηση οίνου ....................................................................... 112

Οίνος και γυναίκες ..................................................................... 117

Ετυμολογία ............................................................................... 119

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ  ……………………………….…………….………………………………………. 123 

ΑΝTI ΠΡΟΛΟΓΟΥ

Η παρούσα μελέτη είναι μέρος ενός γενικότερου έργου υπό τον τίτλο «Ομήρου Βοτανική». Πραγματεύεται τις βοτανικές πληροφορίες οι οποίες
αντλούνται από τα έργα του Ομήρου, τις πρώτες και μοναδικές διαθέσιμες
πηγές. Επειδή όμως η Άμπελος κατέχει διακεκριμένη θέση μεταξύ των
φυτών αλλά και το προϊόν αυτής, ο οίνος, αποτελεί αναπόσπαστο συστατικό του ελληνικού πολιτισμού, αποφασίστηκε να αποτελέσει ιδιαίτερο σύγγραμμα.

Για την υλοποίηση του παρόντος πονήματος καθοριστική υπήρξε η παραίνεση και η συνδρομή της οινοποιίας «Ευάγγελος Τσάνταλης α.ε» με την
εμπειρία και την επιστημονική κατάρτηση των αρμόδιων γεωπόνων της κ.κ.
Κωνσταντίνου Κούσουλα και Ιωάννη Νόλα αλλά και η αγαστή συνεργασία
του εκδοτικού οίκου «Αφών Κυριακίδη» ιδιαίτερα του γραφίστα κ. Βασιλείου Τζομπανόπουλου. Προς τους ανωτέρω οφείλονται θερμές ευχαριστίες.
Ακόμη θα πρέπει να αναγνωρισθεί η συμβολή και η εποικοδομητική κριτική
των συναδέλφων κ.κ. Δημητρίου Σταύρακα, καθηγητή Αμπελουργίας του
Α.Π.Θ. και Θεοδοσίου Σουλή, Αναπληρωτή καθηγητή Οινολογίας του

Α.Π.Θ.

Θωμάς Σαββίδης 

Απρίλιος 2003

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Το έργο «Ομήρου Άμπελος» αποτελεί μια σημαντική προσπάθεια ανάδειξης 

της αμπελοοινικής μας παράδοσης, μας ξαναγυρίζει στις πρωταρχικέ ς ρίζες 

μας. Η όλη μελέτη βασίζεται στα ομηρικά έπη, Ιλιάδα και Οδύσσεια, καθώς 

και στους ομηρικούς ύμνους.

Μέσα από τις σελίδες αυτού του έργου ερευνάται η καταγωγή της αμπέλου 

και ο διονυσιακός μύθος, περιγράφονται και επεξηγούνται αμπελουργικές 

εργασίες (καλλιέργεια, περίφραξη, ωρίμανση σταφυλών, τρύγος κ.λ.π.) και 

αφιερώνονται ειδικά κεφάλαια στο προϊόν της αμπέλου, τον οίνο (φύλαξη

οίνου, σπονδές, όρκοι, κράσις οίνου, επίθετα οίνου, οινοχόοι κ.λ.π.).

Όλα αυτά τα στοιχεία βασίζονται σε συγκεκριμένα αποσπάσματα ομηρικών 

κειμένων, τα οποία παραθέτονται με την κατά λέξη μετάφρασή τους, και 

δένονται αρμονικά με ένα πλούσιο φωτογραφικό υλικό παραστάσεων από 

κύλικες, αμφορείς, κρατήρες κ.λ.π. αγγεία που κοσμούν σήμερα αρχαιολογικά

 μουσεία σε όλο τον κόσμο.

Η Αμπελουργία - Οινοποιία «Ευάγγελος Τσάνταλης α.ε.», συνεχίζοντας μια 

παράδοση δεκαετιών, θεωρεί τιμή της να συνδράμει στην πραγματοποίηση 

αυτού του έργου, το οποίο αναδεικνύει και προβάλλει την αμπελοοινική μας 

πολιτιστική παράδοση.

Δρ. Γεώργιος Τσάνταλης 

Αντιπρόεδρος 

της ''Ευάγγελος Τσάνταλης α. ε."