άμπελος η διαχρονική

ΚΡΑΣΙ ΚΑΙ ΕΞΟΥΣΙΑ  Jonathan Nossiter 

ΕΚΔΟΣΕΙΣ Vinetum

ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΟΥ ΕΚΔΟΤΗ

Κανένα άλλο αγροτικό προϊόν δεν έχει εμπνεύσει τόσους ποιητές ή προκαλέσει τόσες συζητήσεις όσο το κρασί. Θα πίστευε κανείς πως ύστερα από τους «τόνους μελάνης» που έχουν χυθεί στην υπηρεσία των «Δώρων του Διονύσου», δεν θα έχουν μείνει και πολλά καινούρια πράγματα να ειπωθούν. Πράγματι, πολλά είναι σήμερα τα βιβλία για το κρασί που, σε ένα μεγάλο βαθμό επαναλαμβάνονται, είτε πρόκειται για παρουσιάσεις οινοπαραγωγικών περιοχών, είτε για οδηγούς οινικής απόλαυσης που αξιολογούν τους παραγωγούς και τα κρασιά τους. Σπάνια είναι τα βιβλία που προσεγγίζουν το κρασί μέσα από μια νέα οπτική γωνία και ακόμα πιο σπάνια εκείνα που καταφέρνουν να γίνουν αφορμή δημόσιας συζήτησης και μάλιστα σε παγκόσμιο επίπεδο. Με την ταινία του Mondovino και με το βιβλίο του Κρασί και Εξουσία, ο Αμερικανός Τζόναθαν Νόσσιτερ έχει καταφέρει και τα δύο.

Αντλώντας έμπνευση από τα εσώψυχά του και με αφετηρία τη βιωματική του σχέση με το κρασί, ο ανατρεπτικός Τζόναθαν Νόσσιτερ έχει γράψει ένα σημαντικό βιβλίο που επανατοποθετεί τη συζήτηση για την ποιότητα του κρασιού σε νέα πλαίσια, λαμβάνοντας υπόψη τις τάσεις που πηγάζουν από την παγκοσμιοποίηση.

Πρωταγωνιστής του βιβλίου είναι η έννοια του τερουάρ (terroir), λέξη γαλλική που δύσκολα μεταφράζεται σε άλλες γλώσσες. Πρόκειται για το καλλιεργήσιμο εκείνο έδαφος που, σε αντίθεση με άλλα εδάφη και σε συνάρτηση με την τοπογραφία και το κλίμα, προσδίδει στους καρπούς των φυτών που φιλοξενεί ιδιαίτερα χαρακτηριστικά γνωρίσματα. Με άλλα λόγια, το έδαφος-τερουάρ αποτελεί στοιχείο ταυτότητας του προϊόντος, όποιο κι αν είναι αυτό, από τα φυστίκια (Αιγίνης) μέχρι τις πατάτες (Νάξου), από το σαρντονέ της Βουργουνδίας μέχρι το ασύρτικο της Σαντορίνης.

Στο χώρο του κρασιού, η έννοια του τερουάρ έχει ακόμα μεγαλύτερη βαρύτητα καθώς είναι απόλυτα συνυφασμένη με τη γεωγραφική προέλευση του κρασιού και κατά συνέπεια με την ιστορία, όχι μόνο του κρασιού, αλλά και των λαών γενικότερα. Αυτή τη διασύνδεση προσπαθεί να υπερασπιστεί ο Τζόναθαν Νόσσιτερ στο βιβλίο του, ισχυριζόμενος πως η γεύση ενός καλού κρασιού δεν είναι απλώς θέμα προσωπικού γούστου, αλλά το αποτέλεσμα μιας αντικειμενικής και προστιθέμενης από το τερουάρ αξίας.

Λόγω της ιδιαίτερης αυτή σχέσης της έννοιας του τερουάρ με το κρασί επιλέξαμε να αποδώσουμε στα ελληνικά τη λέξη «terroir» με τη λέξη «αμπελοτόπι», που συνδυάζει θαυμάσια το φυτό με την έννοια της εντοποιότητας. Επίσης, καθώς στο Κρασί και Εξουσία ο συγγραφέας αναφέρεται συνεχώς σε άτομα που γνώρισε, σε κρασιά που δοκίμασε, σε αμπελώνες που επισκέφθηκε και σε εστιατόρια όπου γευμάτισε, αποφασίσαμε να διατηρήσουμε μέσα στο κείμενο όλα αυτά τα ονόματα στην πρωτότυπη γραφή τους για να διευκολύνουμε τον Έλληνα αναγνώστη στις δικές του, ενδεχόμενα, οινικές εξερευνήσεις στα χνάρια του Τζόναθαν Νόσσιτερ. Από την άλλη, τα ονόματα των πιο γνωστών σε όλους μας πόλεων και περιοχών, έχουν αποδοθεί στα ελληνικά.

Αν και διαχρονικής αξίας, η  συζήτηση για το αμπελοτόπι είναι ιδιαίτερα επίκαιρη στην Ελλάδα, σε μια στιγμή που οι έλληνες οινοπαραγωγοί, έχοντας κάνει μια πρώτη ποιοτική επανάσταση, αναζητούν τους στόχους εκείνους που θα τους επιτρέψουν να επικεντρωθούν στην παραγωγή «μεγάλων κρασιών».

Ντίνος Στεργίδnς

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Το βιβλίο αυτό δεν αποτελεί τη συνέχεια της κινηματογραφικής ταινίας Mondovino µε άλλα μέσα. Ωστόσο γεννήθηκε μέσα από μια συζήτηση με τον εκδότη μου στον οίκο Grasset, τον Manuel Carcassonne, και τη σύζυγό του Laure Gasparotto, ιστορικό και δημοσιογράφο οίνου, άτομα που διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο (όπως και η εταιρεία διανομής Diaphana και το Φεστιβάλ των Καννών) προκειμένου το Mondovino να γίνει γνωστό στο ευρύτερο γαλλικό κοινό.

Αν και η ταινία αποτυπώνει στοιχεία από μια «ανθρωπολογία του κόσμου του κρασιού», δεν παύει να αγγίζει ακροθιγώς και το ίδιο το κρασί ως φαινόμενο: τη γεύση του, τη χρήση του, την υλική του σύσταση. Το κρασί είναι ένα ποτό που γνώριζα από καιρό, αφού για πολλά χρόνια σχεδίαζα καταλόγους κρασιών για εστιατόρια. Άρχισα, λοιπόν, να φαντάζομαι ένα απολύτως προσωπικό ταξίδι στην άλλη πλευρά του υγρού καθρέφτη, με μια ματιά άλλοτε ενηλίκου και άλλοτε παιδιού, σαν τη ματιά της Αλίκης ... στη Χώρα των Θαυμάτων, ερευνώντας το πιο μυστηριώδες και απολαυστικό ποτό του κόσμου σε συνάρτηση με το αντικείμενο του κύριου επαγγέλματός μου: τον κινηματογράφο. Όπου και όποτε αυτό το βιβλίο πραγματεύεται το κρασί κάνει λόγο, αναμφίβολα, και στον κινηματογράφο. Και κάθε φορά που μιλά για τον κινηματογράφο, προσπαθεί να προσεγγίσει όλο και βαθύτερα αυτόν τον άπιαστο Γάτο του Cheshire, όπως παρουσιάζεται στην Αλίκη στη Χώρα των θαυμάτων, δηλαδή το κρασί. Ο στόχος του βιβλίου είναι, κυρίως, να μεταδώσει όσο το δυνατόν πιστότερα (και μέσα από τις «ιδιωματικές ντοπιολαλιές» της Γαλλίας που χρησιμοποιεί ο γράφων, τις οποίες, ελπίζω, να συγχωρέσει ο αναγνώστης) το αυθεντικό στοιχείο ενός ταξιδιού με βαθιές ρίζες στο πραγματικό (άρα και μεταβαλλόμενο) αμπελοτόπι του συγγραφέα.