μια σκέψη

Στην αγγειογραφία του Αμάσεως απεικονίζεται η διαδικασία του τρύγου και της οινοποίησης.
Διαφέρει σε κάτι από τις αντίστοιχες σημερινές εργασίες ;



Παρασκευή, 12 Φεβρουαρίου 2021

ΓΟΥΣΤΑΥΟΣ ΚΛΑΟΥΣ

 

ΓΟΥΣΤΑΥΟΣ ΚΛΑΟΥΣ

Έψαχνα στη βιβλιοθήκη μου για κάποιο βιβλίο και ήλθε στα χέρια μου το «ΚΡΑΣΙ ΤΟΥ ΓΟΥΣΤΑΥΟΥ» του Νίκου Μπακουνάκη (εκδόσεις ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ).

Ένα μεγάλο μέρος του βιβλίου ασχολείται με τα έργα και τις ημέρες του Γουσταύου Κλάους. 

Το είχα διαβάσει λίγα χρόνια πριν, και τώρα έκανα ένα πέρασμα στη βιβλιογραφία και στις παραπομπές. Είναι βέβαιο ότι οι παραπομπές πολλές φορές δίνουν πολύτιμες πληροφορίες για το αντικείμενο που διαπραγματεύεται το βιβλίο. Μια τέτοια παραπομπή τράβηξε την προσοχή μου. Στη σελίδα 131, η υπ’ αριθ. 5, παραπέμπει στην εφημερίδα ΝΕΟΛΟΓΟΣ και αφορά τη νεκρολογία του Γουσταύου Κλάους.

Πολλές φορές οι νεκρολογίες περιέχουν πολύτιμες πληροφορίες. Επίσης αποτυπώνουν και το γενικότερο κλίμα της εποχής που έζησε ο νεκρολογούμενος. Οι ερευνητές πάντα φορές ανατρέχουν σε αυτές.

Αναζήτησα τη συγκεκριμένη παραπομπή. Βεβαίως είναι γραμμένη στη γλώσσα της εποχής και θα προσπαθήσω να σας τη μεταφέρω σε σύγχρονη διατύπωση.

 

12/09/1908 Η νεκρολογία του Γουσταύου Κλάους

Ο Γουσταύος Κλάους πέθανε.

Ήταν μια μεγάλη προσωπικότητα για την Πάτρα και για ολόκληρη την Ελληνική βιομηχανία. Βαυαρός στην Εθνικότητα αλλά στην καρδιά του Έλληνας. Αγάπησε την Πάτρα και τους ανθρώπους της. Συμμετείχε ενεργά στην κοινωνική και καλλιτεχνική ζωή της πόλη μας.

Ο Γουσταύος Κλάους γεννήθηκε στο Memmingen της Βαυαρίας το 1825. Ήλθε στην Ελλάδα το 1852. Στην αρχή εργάστηκε στην Εταιρεία Φελς. Το 1859 αγόρασε αγροτική έκταση στην περιοχή Ριγανόκαμπος. Στην κορυφή του λόφου έχτισε την Οινοποιία του, η οποία αποτελείτο από πολλά κτίσματα και αποθήκες. Το 1872 ίδρυσε Εταιρεία με το όνομα Οινοποιητική Εταιρεία «Αχαΐα». Όσοι δεν έχουν επισκεφθεί την περιοχή δεν μπορούν να φανταστούν το μέγεθος και την αξία του έργου του Κλάους. Μετέτρεψε έναν έρημο μέρος σε Ελβετικό τοπίο.

περισσότερα...........

Δευτέρα, 7 Δεκεμβρίου 2020

ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΚΟΥΡΑΚΟΥ : ΜΙΑ ΓΥΝΑΙΚΑ ΜΕ ΟΡΑΜΑ

 

ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΚΟΥΡΑΚΟΥ

ΜΙΑ ΓΥΝΑΙΚΑ ΜΕ ΟΡΑΜΑ

ΤΗΣ ΣΟΦΙΑΣ ΠΕΡΠΕΡΑ


Ο «ΘΕΟΣ» του ελληνικού κρασιού είναι γένους θηλυκού, µε ονοματεπώνυμο Σταυρούλα Κουράκου-Δραγώνα.

Αναρωτιόμαστε συχνά πόσες ζωές πρέπει να ζήσει κανείς για να καταφέρει μέρος µόνο όσων έχει επιτύχει εκείνη στη ζωή της. Από πού αντλούσε την ανεξάντλητη ενέργεια και, προπαντός, την έμπνευση για όλα εκείνα που έχει προσφέρει στον ευρωπαϊκό αμπελοοινικό κλάδο κατά τη διάρκεια της πολύπλευρης επαγγελματική της ζωής; Μιας ζωής άρρηκτα συνδεδεμένης µε την εξέλιξη του ελληνικού κρασιού. Μόνη της, μια γυναίκα με όραμα σε έναν άκρως ανδροκρατούμενο χώρο, στις αρχές της δεκαετίας του 1960 ανέλαβε να νοικοκυρέψει έναν ανύπαρκτο αμπελοοινικό τομέα μιας χώρας εξαντλημένης από συνεχείς πολέμους, φτώχεια και άλλα δεινά, με κρατικές υπηρεσίες αδιάφορες και φορείς ανεκπαίδευτους. «Ζητούσα οδηγίες, απόψεις, ζητούσα βοήθεια. Φωνή βοώντος εν τη ερήμω. Και τότε ένιωσα "γυμνή", δεν είχα σύγχρονη νομοθεσία να στηρίξω διεκδικήσεις [σ.σ.: στις συνεδριάσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης, όπου εκπροσωπούσε την Ελλάδα], δεν είχα επώνυμα προϊόντα για να προστατεύσω, δεν είχα ονομασίες προελεύσεως, δεν είχα παράδοση στο εμφιαλωμένο κρασί, δεν είχα φορείς που να γνωρίζουν, δεν υπήρχαν υπηρεσίες που να προβληματίζονται».

Και τότε, εκεί στο Στρασβούργο, πήρε τη μεγάλη απόφαση να αφοσιωθεί στο Ινστιτούτο Οίνου. «Η ΕΟΚ ήταν ante portas. Οφείλαμε να ετοιμαστούμε για τις διαπραγματεύσεις έγκαιρα. Και μια τέτοια προετοιμασία, αρχίζοντας από το μηδέν, ήταν, όπως είναι φυσικό, έργο ζωής».

Με τα δικά της λόγια: «Εάν βάλεις έναν στόχο, επιδίωξέ τον με επιμονή, χωρίς παρεκκλίσεις, αλλά οπλίσου με υπομονή, γιατί, εάν η πραγμάτωσή του δεν εξαρτάται αποκλειστικά από εσένα, ίσως απαιτηθεί πολύς χρόνος για να επιτευχθεί». Εμείς τι να πούμε για τα επιτεύγματά της; Για την πολυετή και φωτισμένη διεύθυνση του Ινστιτούτου Οίνου, την προεδρία της στο Διεθνές Γραφείο Αμπέλου και Οίνου, τη δημιουργία της νομοθεσίας για τους οίνους ονομασίας προελεύσεως, τη βασική κοινοτική νομοθεσία για τα αλκοολούχα, τη Ρετσίνα, το ούζο, για τις αμπελουργικές εκμεταλλεύσεις, την κατοχύρωση του Vinsanto, την αναβίωση του Μαλβαζία, για τις σπουδαίες επιστημονικές εργασίες της ως χημικού, αλλά και για τα τελευταία, υπερπαραγωγικά της χρόνια, κατά τα οποία μας χάρισε τις μοναδικές μελέτες και τα βιβλία-αριστουργήματα, όπου φώτισε με τις επιστημονικές της γνώσεις την τέχνη των αρχαίων Ελλήνων οινοποιών. Πολλές φορές έχουμε αναρωτηθεί εάν η «Κυρά των Αμπελιών», όπως εύστοχα την είχε αποκαλέσει ο αείμνηστος Κυριάκος Κορόβηλας, είναι περισσότερο χημικός οινολόγος ή αρχαιολόγος. Έχουμε καταλήξει στο ότι είναι ένας πολύπλευρος άνθρωπος που αντιμετώπισε το κρασί όπως πραγματικά είναι: ως πολιτισμικό αγαθό, αναπόσπαστο μέρος της ιδιαίτερης ταυτότητας και αυθεντικότητας ενός τόπου, της ιστορίας και των ανθρώπων του. Την ευχαριστούμε, αν μη τι άλλο, γιατί αποτελεί μοναδική πηγή έμπνευσης για όλους μας.

ΠΗΓΗ : Περιοδικό ΟΙΝΟΧΟΟΣ 06/12/2020

Δευτέρα, 15 Ιουνίου 2020

Το χρυσάφι της Κρήτης και ο χρυσός του Περού

Το χρυσάφι της Κρήτης και ο χρυσός του Περού



Της IΟΛΗΣ ΒΙΓΓΟΠΟΥΛΟΥ
Κέντρο Νεοελληνικών Ερευνών  - ΕΙΕ
ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ των ανακαλύψεων και των πρώτων μαζικών ριψοκίνδυνων μετακινήσεων, τον 15ο και τον 16ο αιώνα, δηλαδή από τη στιγμή που ο ταξιδιώτης ενστερνιζόταν τη διαδικασία του ταξιδιού ολόκληρη η μέχρι τότε συμπεριφορά του μεταβαλλόταν. Οι οπτικές παραστάσεις που εναλλάσσονταν συνεχώς, οι περιβαλλοντικές συνθήκες μαζί με τις ατέλειωτες ώρες περισυλλογής και σκέψεις που εμπεριέχονται στα θαλασσινά κυρίως ταξίδια επέτρεπαν ή και υποχρέωναν τον
Η πόλη του Χάνδακα (σημερινό Ηράκλειο)
στα 1496. Εξαιρετικής σπουδαιότητος
απεικόνιση της ακτής με πλήθος βαρέλια
κρασιού και με εργαζόμενους σε αυτά
βαρελάδες ή κρασεμπόρους (πηγή : B von
Breydenbach, "Transmarina Peregrinatio
in Terram Sanctam", Mangoza 1496).
ταξιδιώτη να αντιμετωπίσει και να δεχτεί τελικά το
«καινούργιο». Σε αυτές τις νέες συνθήκες, ο μοναχικός περιπλανώμενος, αναζητεί στοιχεία οικεία να στηριχτεί, να επιβιώσει, να νιώσει ασφάλεια για να μπορέσει να απολαύσει. Και στους πρώτους σταθμούς ανεφοδιασμού -του καθ' όλα άρτια οργανωμένου ταξιδιού που επεφύλασσε η Γαληνοτάτη Δημοκρατία στους προσκυνητές των Αγίων Τόπων- ο ταξιδιώτης γίνεται περιηγητής, επισκέπτης  ή και ενδημικός για ένα διάστημα. Περιδιαβαίνει τα άξια θέασης, εμπλέκεται στην καθημερινότητα και τις ανάγκες της, συναλλάσσεται, και αν έχει το χάρισμα, την υποχρέωση ή και την δυνατότητα συντάσσει στο χρονικό του μνήμες και εντυπωσιασμούς, στοιχεία για τον τόπο και κατατοπιστικές για τους αναγνώστες μαρτυρίες.
Η βενετοκρατούμενη τους χρόνους εκείνους Κρήτη, ενδιάμεσος σταθμός από τη Δύση προς τους Τόπους που ο κάθε χριστιανός εκπλήρωνε το ύψιστό του χρέος, υποδέχτηκε και δέχτηκε, με τη φύση και τους ανθρώπους τnς, τον ξένο. Και ο ξένος γίνεται φίλος όταν κρίκος συνδετικός γίνεται μεταξύ τους και ο οίνος! Οίνος ο αναγκαίος - επιταγή και υποταγή στις διατροφικές συνήθειες του ευρύτερου μεσογειακού χώρου. Οίνος ο απαραίτητος για τα μεγάλα ταξίδια. Οίνος ο κελευστής τnς μέθης και τnς λήθης, της αποπλάνησης και της παρηγοριάς στην αβεβαιότητα και στον σαγηνευτικό, αλλά συνάμα επισφαλή και ευπρόσβλητο πλάνητα βίο που επέλεξε ο ταξιδιώτης.

Πίνουν μαλβαζίες και άλλα γλυκά κρασιά…

Δευτέρα, 18 Μαΐου 2020

ο Βάκχος στις παραμονές των Ανακαλύψεων


Ο Βάκχος στις παραμονές των Ανακαλύψεων

Του Ηλία Αναγνωστάκη

ΣΤΑ ΘΡΥΛΟΥΜΕΝΑ των λαών της Δυτικής Ευρώπης του Μεσαίωνα δύο ήταν οι χώρες της αμπελο-οινικής Επαγγελίας: η μυθική Βινλάντ στο εσπέριο πέρας του Ατλαντικού και η Ρωμανία, η χώρα των Γραικών, με πρωτεύουσα το Βίνμπουργκ, πόλη του οίνου, της ευδαιμονίας, του πλούτου, την Κωνσταντινούπολη. Η χριστιανική αυτοκρατορία της Ανατολής με πρωτεύουσα την κατ' εξοχήν πόλη του Οίνου άρχιζε κατά εποχές από την Εδέμ του Ευφράτη και έφτανε ώς τη Σαρδηνία και την Ισπανία. Συνεχίζει δε μέχρι περίπου και τον 12ο αι. να ελέγχει ή να επηρεάζει μεγάλο μέρος της Ανατολικής Ευρώπης και Μεσογείου. Η πρώιμη μυθολογία των ατλαντικών ανακαλύψεων και καταλήψεων, δεν έχει δεόντως προσεχθεί, ότι δανείζεται όλα τα στοιχεία της από την αφήγηση της κατάκτησης της Χαναάν, του ευδαιμονικού αμπελώνα της Βίβλου. Για πολλούς αιώνες γη της ευδαιμονίας, τρυφής και πλούτου, αποτελούσε για τους Δυτικούς η Ανατολική Μεσόγειος, όπου και γεωγραφικά τοποθετείται η βιβλική Χαναάν και Εδέμ. Πριν στραφούν λοιπόν στον κατακτητικό τρύγο του Ατλαντικού, οι Δυτικοί με τις  Σταυροφορίες είχαν βίαια τρυγήσει τον αμπελώνα της Ρωμανίας και της Σύρο-Παλαιστίνης.

Ο τεράστιος Βότρυς της Γης της Επαγγελίας κατά τη Βίβλο. Γη της Επαγγελίας και των αμπελώνων υπήρξε το Βυζάντιο, με πρωτεύουσα το Βινμπουργκ και η Βίνλαντ στη Βόρεια Αμερική. Πίνακα; του Νικολά Πουσέν, λεπτομέρεια, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου.




















Βυζαντινοί αμπελώνες και οίνοι
Η βυζαντινή αυτοκρατορία συχνότατα παρομοιάζεται και από τους ίδιους τους Βυζαντινούς με περιφραγμένο και προστατευμένο αμπελώνα, οι πιστοί της με κλήματα φυτεμένα από τον Θεό Η πίστη και η αγάπη ανταμείβονται με βαρυφορτωμένα από σταφύλια κλήματα και με ποταμούς κρασιών.

Τρίτη, 19 Μαρτίου 2019


Οίνος Ευφραίνει Καρδίαν

Η ΑΜΠΕΛΟΣ ΚΑΙ Ο ΟΙΝΟΣ ΣΤΗΝ ΑΓΙΑ ΓΡΑΦΗ

ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΗΛ. ΓΟΥΓΟΥΣΗΣ
Κτήμα Γεροβασιλείου


Το βιβλίο αναφέρεται στο ρόλο τού αμπελιού και του κρασιού στη Βίβλο. Ο συγγραφέας συγκέντρωσε όλες σχεδόν τις σχετικές μαρτυρίες και προσπάθησε να τις μελετήσει αναζητώντας στοιχεία που παρουσιάζουν ιστορικό, θεολογικό αλλά και αμπελοοινικό ενδιαφέρον.
Για κάθε βιβλίο τής Αγίας Γραφής περιέχεται μια γενική εισαγωγή καθώς και άλλες χρήσιμες πληροφορίες για την όσο το δυνατόν
καλύτερη ανάγνωσή του, προκειμένου να διευκολυνθούν και αυτοί που δεν γνωρίζουν αρκετά για την ιστορία τής εποχής που περιγράφεται σ'
αυτό. Παράλληλα το βιβλίο περιέχει αρκετά στοιχεία που αφορούν τις απαρχές τής αμπελοκαλλιέργειας, αλλά και την ιστορία τού αμπελιού
και του οίνου στην Αρχαία Ελλάδα.




Ο Βασίλης Γουγούσης γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1967 και κατάγεται από την Πυλαία. Είναι απόφοιτος τής Φιλοσοφικής και της Θεολογικής Σχολής Α.Ω.Θ και έχει κάνει µεταπτυχιακές σπουδές στη Βυζαντινή Ιστορία. Από το 1995 εργάζεται ως φιλόλογος στην Αµερικανική Γεωργική Σχολή Θεσσαλονίκης. Τα τελευταία χρόνια ασχολείται µε την ιστορία τής αμπέλου και του οίνου.


ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Η άμπελος και ο οίνος αποτελούν αναπόσπαστα στοιχεία της
παράδοσης, της θρησκείας, της ιστορίας, αλλά και του καθημερινού Βίου
των λαών που κατοικούν γύρω από τη Μεσόγειο Θάλασσα. Ο χώρος
αυτός υπήρξε για αιώνες το λίκνο τού σύγχρονου πολιτισμού και βρίσκεται πολύ κοντά στην περιοχή, όπου πιστεύεται ότι είναι n πατρίδα της αμπέλου τής οινοφόρου (vitis vinifera). Όλοι οι μεσογειακοί λαοί καλλιέργησαν το αμπέλι και λάτρεψαν το κρασί. Ας μη λησμονούμε ότι το κρασί μαζί με το σιτάρι και το λάδι απαρτίζουν τα τρία Βασικά είδη τής διατροφής τους. Ποιοι ήταν όμως οι λόγοι αυτής τής ιδιαίτερης  αντιμετώπισης τής αμπέλου και του οίνου έναντι των υπόλοιπων φυτών και αγαθών που τους χαρίζει n Μάνα-Γn, και γιατί είχαν και έχουν ακόμη τόσο μεγάλη συμβολική αξίας
Κατ' αρχάς το αμπέλι χαρακτηρίζεται από το στοιχείο τής αναγέννησης, αφού περιέρχεται σε κατάσταση θανάτου στη διάρκεια τού χειμώνα, ενώ την άνοιξη αναγεννάται, για να χαρίσει στους ανθρώπους τον πολύτιμο καρπό του στις αρχές τού φθινοπώρου. Οι ιδιότητές του αυτές το συνδέουν με τπ γονιμότητα, που τόσο πολύ λατρεύτηκε από τους πρωτόγονους λαούς. Εξάλλου, τα ίδια τα παράγωγα τού αμπελιού μπορούν να επιβιώνουν με τη μορφή κρασιού ή αποξηραμένου φρούτου. Τέλος, το κρασί ήταν το μοναδικό ποιοτικό οινοπνευματώδες ποτό, που έδινε στους
ανθρώπους τη δυνατότητα να υπερβούν την πεζή και σκληρή καθημερινότητα των παλαιότερων εποχών, το «ζην», και να αγγίξουν το «ευ ζην».l
Και οι Εβραίοι που κατοικούν και αυτοί εδώ και τέσσερις χιλιάδες χρόνια στον ίδιο γεωγραφικό χώρο, ήταν αδύνατο να ξεφύγουν από τις παραπάνω επιρροές, αφού n άμπελος και ο οίνος συνδέονται με βασικές πτυχές τής καθημερινής και θρησκευτικής τους ζωής. Μπορεί να μην έφτασαν στο σημείο να τα θεοποιήσουν, όπως έκαναν οι αρχαίοι Έλληνες, εντούτοις τα αντιμετώπισαν με ιδιαίτερο τρόπο, επειδή τα θεωρούσαν ξεχωριστά έναντι των υπόλοιπων φυτών και αγαθών. Σ' αυτό το ταξίδι στο παρελθόν που θα κάνουμε εξετάζοντας τις διάφορες μαρτυρίες για το αμπέλι και το κρασί, θα διαπιστώσουμε ότι συνδέονται με πολύ σημαντικά
γεγονότα και πρόσωπα τής Αγίας Γραφής σε τέτοιο βαθμό, ώστε n αναζήτηση και μελέτη τους να αποτελούν μια πρώτης τάξεως ευκαιρία να παρακολουθήσουμε παράλληλα και τη βιβλική ιστορία των Εβραίων.

Σ' αυτό το σημείο έγκειτο και n δυσκολία της συγγραφής µας, επειδή είμασταν αναγκασμένοι να ακροβατούμε ανάμεσα στην ιστορία της αμπέλου και του κρασιού από τη μια πλευρά και την εβραϊκή ιστορία από την άλλη. Πάντα όμως είχαμε στο νου τον πρωταρχικό μας στόχο, που δεν ήταν άλλος από την καταγραφή των μαρτυριών των σχετικών με το αμπέλι και το κρασί. Γι' αυτό λάβαμε πολύ σοβαρά υπόψη μας ότι το βιβλίο αυτό θα διαβαστεί και από ανθρώπους που πιθανότατα δε θα γνωρίζουν αρκετά για την ιστορία της εποχής της Αγίας Γραφής οπότε οφείλαμε να τους διευκολύνουμε, χωρίς όμως να παρασυρόμαστε σε άσχετες αναφορές. Αυτό το σκοπό εξυπηρετούν οι εισαγωγές που κάναμε για τα βιβλία της Αγίας Γραφής, οι παραπομπές, ο χρονολογικός πίνακας, οι χάρτες και οι υπόλοιπες πληροφορίες, που συγκεντρώσαμε στις υποσημειώσεις μας.
Έναν άλλο στόκο που φιλοδοξεί να εκπληρώσει το συγκεκριμένο βιβλίο είναι να συγκεντρωθούν για πρώτη φορά οι περισσότερες μαρτυρίες που αφορούν την άμπελο και τον οίνο, προκειμένου να αποτελέσει το πρώτο βήμα για περαιτέρω έρευνά τους. Γι' αυτό το λόγο προσπαθήσαμε να καταγράψουμε με τη μορφή παραπομπών στις υποσημειώσεις τις αναφορές τις σχετικές με το αμπέλι και κρασί, όπως καταγράφονται στην Αγία Γραφή, ώστε ο αναγνώστης να έχει τη δυνατότητα να εξάγει και μόνος τα δικά του συμπεράσματα.
Να αναφέρουμε επίσης πληροφοριακά ότι οι παραπομπές στην Αγία Γραφή προέρχονται από την έκδοση της Βίβλου την επιμέλεια της οποίας είχε n Αδελφότητα Θεολόγων «ο Σωτήρ», ενώ πάρα πολλές ενδιαφέρουσες πληροφορίες για πρόσωπα, τοπωνύμια καθώς και στοιχεία των χρόνων της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης προέρχονται από το Λεξικό των Αγίων Γραφών τού Γ. Κωνσταντίνου, των εκδόσεων Γρηγόρη..
Θα αποτελούσε σοβαρή παράλειψη από την πλευρά μας να μην αναφέρουμε στον πρόλογό μας τη βοήθεια που μάς πρόσφεραν ο εφημέριος; της Αμερικανικής Γεωργικής Σχολής π. Κυριάκος Αξαρίδης καθώς και οι κκ. Λεωνίδας Μούργκος και Γεώργιος-Ελευθέριος Καρακίτσιος.
Ιδιαίτερη μνεία οφείλουμε να κάνουμε στην Αδελφότητα Θεολόγων «ο Σωτήρ» και στην Ελληνική Βιβλική Εταιρεία για το δικαίωμα που μας παραχώρησαν να δημοσιεύσουμε τους χάρτες της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης οι οποίοι είχαν συμπεριληφθεί σε δικές τους εκδόσεις.
Τέλος, θέλουμε να ευχαριστήσουμε το χορηγό τού βιβλίου, οινοποιό κ. Ευαγγελο Γεροβασιλείου, για την εμπιστοσύνη με την οποία αγκάλιασε την πρώτη μας αυτή συγγραφική προσπάθεια, που αφορά την ιστορία τού οίνου και της αμπέλου.

1 Tim Unwin, Οίνος και Άμnελος: Μια Ιστορική Γεωγραφία της αμπελοκαλλιέργειας και του οινεμπορίου, μετάφραση Αγγελική Αθανασιάδου, επιμέλεια Δnμnτρnς Φιλιππίδnς, εκδ. Ίων, Αθήνα 2003, σ. 85. 

Παρασκευή, 8 Μαρτίου 2019

Η κάπνειος άμπελος και ο κάπνιος οίνος
Σταυρούλα Κουράκου - Δραγώνα












ΠΗΓΗ : ΟΙΝΟΝ ΙΣΤΟΡΩ
ΑΜΠΕΛΟΟΙΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ
ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΒΔ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ

ΚΤΗΜΑ ΜΕΡΚΟΥΡΗ, ΚΟΡΑΚΟΧΩΡΙ ΗΛΕΙΑΣ
ΑΘΗΝΑ 2001