άμπελος η διαχρονική

Οίνος και τροφή

H βαθιά επίδρασή τους στη σκέψη και τον τρόπο ζωής των ανθρώπων

Tου Στέλιου Παπαδόπουλου

(Eθνολόγου - Mουσειολόγου Διευθυντή Πο-

λιτιστικού Tεχνολογικού Iδρύματος ETBA)

H ΔIATPOΦH - δίαιτα καθορίζει τη δίαιτα - τρόπο ζωής. Δεν είναι τυχαία η πολυσημία του όρου. H εξασφάλιση, μεταφορά, παρασκευή και διανομή της τροφής είναι βαθιά καθοριστική και ρυθμιστική των ανθρωπίνων σχέσεων (σύν-τροφος), η προσφορά τροφής (δώρα, γεύμα) δημιουργεί ή διατηρεί θετικές, αναγκαίες σχέσεις· τα βασικά είδη της τροφής, ο τρόπος παρασκευής και άρτυσής τους, με μια λέξη η «κουζίνα» στοιχειοθετούν δομικά στοιχεία της εθνοτοπικής και εθνικής ταυτότητας. Λήψη τροφής (ώρες, χώρος, ποσότητα, εξοπλισμός τράπεζας, συνδαιτημόνες και διάταξή τους, η εθιμοτυπία γενικά) σηματοδοτεί, έμμεσα αλλά με σαφήνεια, το status του αμφιτρύωνα, τις κοινωνικές σχέσεις του ιδίου με τους παρακαθήμενους και μεταξύ τους (σχέσεις ηλικιών, φύλων, τάξεων). Τοποθετήστε σ’ όλο αυτό το πλέγμα το κρασί!

  Κύκλος της ζωής (ημερήσιος, εβδομαδιαίος, ετήσιος) και σημαντικοί σταθμοί της (γέννηση, γάμος, θάνατος), αλλά και σχεδόν κάθε άλλη επίσημη στιγμή σηματοδοτούνται, αναδεικνύονται, επικυρώνοντας από ανάλογης σημασίας γιορτές, που ενώνουν τους ανθρώπους, και τελετές, που δίνουν νόημα στη ζωή.

Είναι οι ευκαιρίες για ακριβά, άφθονα φαγητά και κρασιά, για σπατάλη, δηλαδή ευκαιριακή αναδιανομή μέρους του πλούτου, αναγνώριση για τον προσφέροντα, υποχρέωση για τους αποδέκτες, ανάπαυλα και συνέχεια για την Κοινότητα. H κουζίνα, το καλό γούστο της, αναδεικνύεται εδώ σε γαστρονομία, και μπαίνει, ως κλάδος της αισθητικής, στη φιλοσοφία. Τοποθετήστε σ’ όλο αυτό το πλέγμα το κρασί!

Χριστιανισμός

Με την τροφή σχετίζεται το κεντρικό μυστήριο της χριστιανικής θρησκείας:

«Kαι εσθιόντων αυτών λαβών ο Iησούς άρτον ευλογήσας έκλασε και έδωκεν αυτοίς και είπε· λάβετε φάγετε τούτο εστί το σώμα μου· και λαβών το ποτήριον ευχαριστήσας έδωκεν αυτοίς· και επίον εξ αυτού πάντες και είπε λάβετε φάγεται τούτο εστί το σώμα μου και λαβών το ποτήριον ευχαριστήσας έδωκεν αυτοίς και επίον εξ αυτού πάντες και είπεν αυτοίς τούτο εστί το αίμα μου το της καινής διαθήκης το περί πολλών εκχυνόμενον».

 Με την τροφή γεφυρώνεται και η σχέση με το επέκεινα (προσφορά, θυσία αλλά και νηστεία). Θυμίζω ότι η συμβολική παράσταση της Αγίας Τριάδας, η Φιλοξενία του Αβραάμ, είναι μια σκηνή γεύματος.

Τροφή

Όλη η ζωή μας, από τον μητρικό μαστό ως τη μακαριά πλέκεται γύρω από την τροφή: καθοριστικές μνήμες της σπιτικής - τοπικής κουζίνας από την παιδική ηλικία, αφροδισιακές, τροφές (μύθος παρά πάθος) στη μεσαία, μακροβιοτικές (μύθος και αυτές) στη δύση, θεραπευτικό συχνά της ελονοσίας ή και του συντηρητισμού. Τη βαθιά επίδραση της τροφής στη σκέψη μας και στον τρόπο βίου μας γενικά μαρτυρεί και η γλώσσα: η «πιπεράτη» συζήτηση, το «μπουκιά και σχώριο» ερωτικό αντικείμενο. Να θυμίσω τη μεταφορά των μαγειρικών πρακτικών στα βασανιστήρια; ή στη λαϊκή χρηστοήθεια;

 H έρευνα της ιστορίας του κρασιού, σε κάθε εποχή, θα πρέπει να κινηθεί μέσα στο σύνθετο αυτό πλέγμα βιολογικών, οικολογικών - οικονομικών και πολιτισμικών σχέσεων.

  Αυτό είναι ένα «ιδεατό» σχήμα προσέγγισης του θέματος –που αρκετές όψεις του γνωρίσαμε στο συνέδριο «Aμπελοοινική ιστορία στο χώρο της Μακεδονίας και της Θράκης»– και στο οποίο ευελπιστώ να επανέλθουμε. Είμαστε στην αρχή, είναι ανεξάντλητο. Χωρίς να λησμονούμε, την άλλη, τη θεϊκή διάσταση του κρασιού, τη μέθη, τη φυγή προς τα πάνω και προς τη λήθη... Αυτή που κάνει τον

Κωνσταντίνο Δαπόντε –καλόγερο, ποιητή και bon vivant– να κατατάσσει πρώτα τα κρασιά στον «Κανόνα των πολλών εγνωσμένων εξαίρετων πραγμάτων» που συντάσσει το 1778.

 «Ανοίξω το στόμα μου και διηγήσομαι πάμπολλα, εξαίρετα πράγματα.

Δεύτε ακούσατε, δεύτε άρχοντες, δεύτε πραγματευτάδες, δεύτε και οι πλούσιοι, δεύτε και πένητες.

 Κρασί σκοπελίτικο, κουμανταριά η κυπριώτικη, μοσχάτο σαμιώτικο, και μερικά της Φραγγιάς. Δάντζκας βούτκαις δε και βλαχομπογδανία, ροσόλια κορφιάτικα, εκλεκτά πράγματα».

Σημείωση : Απόσπασμα από τα συμπεράσματα του Συνεδρίου

ΠΗΓΗ : Εφημερίδα Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Επτά Ημέρες, Κυριακή 17 Οκτωβρίου 1993,

ΣΑΡΑΝΤΑ ΑΙΩΝΕΣ ΚΡΑΣΙ.