άμπελος η διαχρονική

Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΔΙΟΝΥΣΟΥ.

Η ΔΙΑΔΟΣΗ ΤΟΥ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΚΑΙ Η ΕΞΑΠΛΩΣΗ ΤΗΣ ΛΑΤΡΕΙΑΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ

Ο Δίας είδε μια μέρα ψηλά από τον Όλυμπο την όμορφη Σεμέλη, μιαν από τις κόρες του Κάδμου, του βασιλιά της Θήβας, και την αγάπησε. Για να ικανοποιήσει τον πόθο του, βρήκε μια σκοτεινή νύχτα την ευκαιρία, κατέβηκε κρυφά από τον Όλυμπο και μπαίνοντας στο παλάτι του πατέρα της, χώθηκε στο θάλαμο της κόρης και κοιμήθηκε μαζί της. Άδικα όμως νόμιζε πως είχε ξεφύγει το άγρυπνο μάτι της γυναίκας του. Η Ήρα τον βλέπει και στη ζήλια της, επειδή δεν είχε τη
δύναμη να τα βάλη μαζί του, αποφασίζει να πάρει την εκδίκησή της από την κόρη, που στο κάτω - κάτω δεν είχε φταίξει σε τίποτα.

Η Ήρα ήξερε πως ο Δίας, στην ακμή του πόθου του, είχε υποσχεθεί στη Σεμέλη να της κάνει όποια χάρη του ζητήσει, όσο μεγάλη και να είναι . Μηνάει λοιπόν στην κόρη πως αν ήθελε στ' αλήθεια να λέγεται γυναίκα του Δία, έπρεπε να τον δει να της παρουσιάζεται σε όλη του τη μεγαλοσύνη, ακριβώς όπως είχε παρουσιαστεί στην Ήρα τη μέρα των γάμων τους. Αυτή τη χάρη έπρεπε να ζητήσει από τον εραστή της.

Η Σεμέλη ξεγελιέται και την ακούει άδικα ο Δίας δοκιμάζει να της αλλάξει τη γνώμη, πεισματωμένη εκείνη, χωρίς να υποψιάζεται την παγίδα που της είχε στήσει η Ήρα, του θυμίζει πως ό,τι και να κάνει, δεν μπορεί να πάρει το λόγο του πίσω. Στο τέλος ο θεός αναγκάζεται να υποχωρήσει, έτσι της παρουσιάζεται πάνω στο άρμα του μέσα σε βροντές και αστραπές στο χέρι σφίγγει  το αστροπελέκι και το σφεντονίζει, μόλις μπαίνει στο θάλαμό της. Η Σεμέλη, ζωσμένη από τις φλόγες πεθαίνει κεραυνωμένη (ή και από το φόβο της), και το παλάτι του πατέρα της παίρνει φωτιά. Στα ιστορικά χρόνια οι Θηβαίοι ανάμεσα στα ερείπια του παλατιού έδειχναν το δωμάτιο της Σεμέλης, χωρίς όμως ν' αφήνουν κανέναν να το πατήσει, εξάπαντος γιατί όποιος χώρος είχε δεχτεί  κεραυνό ήταν για τους αρχαίους  Έλληνες ιερός και άβατος .

Έξι μήνες είχαν περάσει από τότε που ο θεός είχε πρωτοσμίξει με τη θνητή, και το παιδί τους είχε μεγαλώσει κιόλας μέσα στην κοιλιά της μητέρας του. Για να μην καεί και αυτό μέσα στην κόλαση της φωτιάς που έζωνε το παλάτι, η Γη αφήνει κισσό να φυτρώσει στους κίονες του παλατιού, για να το προστατέψει από τις φλόγες. Έπειτα ο Δίας το παίρνει, ανοίγει το μηρό του, το χώνει μέσα και ράβει το άνοιγμα, προσέχοντας να μην τον δει η ήρα. Όταν έρχεται για το παιδί η μέρα να γεννηθεί, ο Δίας σπάζει τα ράμματα και το βγάζει στο φως. Έτσι γεννήθηκε ο πυριγενής, μηρορραφής, διμήτωρ και δισσότοκος (διπλογεννημένος) Διόνυσος.

Ο Δίας καταλαβαίνει πως εξαιτίας της Ήρας ο γιος του πρέπει να μεγαλώσει μυστικά. Τον παραδίδει λοιπόν στην αδελφή της Σεμέλης την Ινώ και στον άντρα της τον Αθάμαντα, με την εντολή να αναθρέψουν το παιδί τάχα πως είναι κορίτσι. Και πάλι η Ήρα δεν ξεγελιέται' για να εκδικηθεί, ρίχνει τον Αθάμαντα και την Ινώ σε τόση μανία, που φτάνουν να σκοτώσουν τα παιδιά τους, εκείνος τον Λέαρχο, αυτή τον Μελικέρτη (βλ. τόμ. 3, ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ, ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ, Θεσσαλία, Αθάμας και Ινώ). Για να γλιτώσει το γιο του, ο Δίας αναγκάζεται να τον μεταμορφώσει σε κατσίκι και να τον παραδώσει στον Ερμή, που τον πηγαίνει έξω από την Ελλάδα, στις Νύμφες που κατοικούσαν σ' ένα μακρινό βουνό της Ασίας, τη Νύσα.

Σε κατοπινά χρόνια θα βρεθούν πολλές ορεινές περιοχές με το όνομα Νύσα, που θα διεκδικούν τη δόξα πως ανάθρεψαν τον Διόνυσο, στη Βοιωτία, στον Παρνασσό, στη Θεσσαλία, στη Μακεδονία, στη Θράκη, στην Εύβοια, στη Νάξο, στη Λιβύη, στην Αίγυπτο, στην Αιθιοπία, στην Καρία, στη Λυδία, στην Κιλικία, στην Αραβία, στη Σκυθία, στην Ινδία.

Ο Διόνυσος μεγαλώνει, το μίσος όμως της Ήρας δεν λέει να καταλαγιάσει Τώρα τρελαίνει τον ίδιο και τον αναγκάζει να περιπλανηθεί στην Αίγυπτο και στη Συρία. Στη Φρυγία τον γιατρεύει η Ρέα, τον μαθαίνει τις τελετές που θα πάρουν έπειτα το όνομά του και ορίζει για στολή του θεού και των Μαινάδων τη νεβρίδα (δέρμα από μικρό ελάφι).

Και γιατρεμένος ο θεός συνεχίζει τα ταξίδια του, γιατί θέλει να διαδώσει στον κόσμο τις τελετές του και την καλλιέργεια του αμπελιού. Από τα ελληνιστικά χρόνια έβαζαν τον Διόνυσο να φτάνει ως την Ινδία. Μόνιμοι σύντροφοί του στα ταξίδια αυτά ήταν οι Νυσαίες Νύμφες που τον είχαν αναθρέψει, έπειτα Σάτυροι, Σειληνοί, Πάνες και Μαινάδες.

Από τις πολιτείες που επισκέπτεται ο θεός άλλες τον δέχονται σαν φίλο και άλλες τον διώχνουν. Ανάλογη είναι και η συμπεριφορά του θεού απέναντί τους έπειτα.

Όταν βρέθηκε στην Αιτωλία, βρήκε φιλική υποδοχή από το βασιλιά της χώρας, που είχε το χαρακτηριστικό όνομα Οινέας. Για να του ανταποδώσει τη χάρη, του παραδίδει το πρώτο κλήμα να το φυτέψει Η φιλοξενία του Διονύσου στο παλάτι του Οινέα είχε μάλιστα και άλλες συνέπειες: τη Δηιάνειρα την είχε λέει η Αλθαία γεννήσει στον Διόνυσο, όχι στον άντρα της τον Οινέα.

Και η Αττική διεκδικούσε τα πρωτεία στην αμπελοκαλλιέργεια. Ο Διόνυσος, επειδή ο Ικάριος, ο επώνυμος ήρωας του δήμου Ικαρία (που σήμερα κρατάει το όνομα του θεού: Διόνυσος), τον δέχτηκε με αγάπη, του χαρίζει ένα κλήμα και τον μαθαίνει πώς να φτιάχνει το κρασί. Του Ικάριου ωστόσο δεν του βγήκε σε καλό αυτή η ιστορία γιατί, στην επιθυμία του να δώσει και σε άλλους ανθρώπους να γευτούν το θαυμαστό δώρο του κρασιού, πήγε και βρήκε κάτι βοσκούς και τους έδωσε να πιούνε. Εκείνοι δοκίμασαν και τους καλάρεσε. Καθώς όμως έπιναν το κρασί ανέρωτο, γρήγορα βρέθηκαν μεθυσμένοι, έτσι ασυνήθιστοι μάλιστα που ήταν. Η ζάλη που ένιωσαν ήταν πρωτόγνωρη, γι' αυτό και φοβήθηκαν πως ο Ικάριος θέλησε να τους φαρμακώσει. Έπεσαν λοιπόν πάνω του και τον σκότωσαν.

Την άλλη μέρα ήρθαν στα συγκαλά τους, κατάλαβαν το λάθος τους και κοίταξαν να θάψουν τον Ικάριο μυστικά. Το σκυλί του ήρωα όμως, η Μαίρα, φανέρωσε στην κόρη του την Ηριγόνη πού βρισκόταν θαμμένος ο πατέρας της, και τότε εκείνη κρεμάστηκε από τον καημό της. (Βλ. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ, ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ, τόμ. 3, Αττική, Ικάριος και Ηριγόνη).

Βρέθηκαν ωστόσο και άνθρωποι που δεν αναγνώριζαν τη θειότητα του Διονύσου: είχαν δώσει πίστη στη φήμη, που είχε ξεκινήσει από τις ίδιες τις αδελφές της Σεμέλης, ότι δηλαδή ο Διόνυσος είχε πατέρα κάποιον άγνωστο θνητό και ότι την ιστορία των ερώτων του Δία την είχε βγάλει από το μυαλό της η Σεμέλη για να αποσκεπάσει την παρεκτροπή της, γι' αυτό και ο θεός την τιμώρησε με τον κεραυνό του.

Οι άνθρωποι αυτοί έβλεπαν στον Διόνυσο έναν τσαρλατάνο που ξελόγιαζε τις άπραγες γυναίκες βγάζοντάς τες βίαια από τα σπίτια τους και παρασέρνοντάς τες στα βουνά, για να πάρουν μέρος στις ύποπτες τελετές του γι' αυτό και κοίταζαν να τον ξεφορτωθούν από τις πολιτείες τους μιαν ώρα αρχύτερα, και αυτόν και τη συντροφιά του.

Η ασέβεια όμως δεν μπορεί να μείνει ατιμώρητη. Έτσι, οι κόρες του Προίτου, του βασιλιά της Τίρυνθας, όταν αρνούνται να πάρουν μέρος στις γιορτές του, τρελαίνονται και αρχίζουν να τριγυρίζουν την Αργολίδα και την Αρκαδία. (Βλ. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ, ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ,  τόμο 3, Αργολίδα, Προίτος και Προιτίδες). Χειρότερα παθαίνουν οι τρεις κόρες του βασιλιά Μινύα στον βοιωτικό Ορχομενό, όταν, αντί ν' ακολουθήσουν τις άλλες γυναίκες στα βουνά και να γιορτάσουν τον Διόνυσο, κλείνονται στο σπίτι τους και κάθονται στον αργαλειό. Ξαφνικά τις πιάνει μανία, ξεσκίζουν το παιδί της μιας τους, παίρνουν το δρόμο για τα βουνά και στο τέλος μεταμορφώνονται σε πουλιά (βλ. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ, ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ, τόμο 3, Βοιωτία, Μινύας-Μινυάδες-Μινύες). Και οι κόρες του αττικού δήμου των Ελευθερών τρελαίνονται, γιατί είχαν εκφραστεί υποτιμητικά για το θεό, όταν τον είδαν τυλιγμένο σε γιδόδερμα. Για τον πόλεμο που στήνουν στο θεό: ο Λυκούργος, ο βασιλιάς των Ηδωνών στη Θράκη, σπαράζεται από τα άλογά του (βλ. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ, ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ, τόμο 3, Θράκη, Λυκούργος) και ο Πενθέας διαμελίζεται από τις Θηβαίες γυναίκες και πρώτα -πρώτα από την ίδια του τη μητέρα (ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ, ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ, τόμ. 3, Βοιωτία, Αγαύη).

ΠΗΓΗ : ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ, ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ, τόμ. 2, ΟΙ ΘΕΟΙ.