άμπελος η διαχρονική

ΔΙΟΝΥΣΟΣ ΚΑΙ ΑΡΙΑΔΝΗ

Φεύγοντας ο Θησέας από την Κρήτη ύστερα από το φόνο του Μινώταυρου, είχε πάρει μαζί του την Αριάδνη, την κόρη του Μίνωα, με την υπόσχεση γυρνώντας στην Αθήνα να την παντρευτεί. Όταν ωστόσο έφτασε στη Δία (τη Νάξο), υποχρεώθηκε με πολλή του λύπη να την παραχωρήσει στον Διόνυσο, που την ήθελε δική του. (Βλ. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ, ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ, τόμο 3, Αττική, Θησέας). Η εκδοχή αυτή πλάστηκε το δίχως άλλο από τους Αθηναίους, που ήθελαν ν' απαλλάξουν τον μεγάλο τους ήρωα από την κατηγορία της αχαριστίας, να παρατήσει έρημη στο ξένο νησί τη γυναίκα που είχε απαρνηθεί την πατρίδα της και τους δικούς της για το χατίρι του.

Υπάρχουν αρκετές παραλλαγές για την τύχη της Αριάδνης και για τη διαγωγή του ήρωα και του θεού απέναντί της.

Η πιο παλιά σχετική αφήγηση βρίσκεται στην «Οδύσσεια» και είναι κάπως παράξενη. Ο Θησέας δεν μπόρεσε λέει να χαρεί την Αριάδνη, γιατί πρόλαβε και τη σκότωσε στη Δία η Άρτεμη Διονύσοu μαρτυρίησι. Το πρόβλημα, αν με το «Δία» ο επικός εννοεί τη Νάξο ή το έρημο νησί που βρίσκεται απέναντι στο Ηράκλειο της Κρήτης και λέγεται και σήμερα Ντία, δεν είναι και πολύ σοβαρό. Πολύ πιο δυσάρεστο είναι που αγνοούμε τι λογής ακριβώς ήταν οι μαρτυρίες του θεού. Το μόνο που μαντεύουμε είναι πως πρέπει να ήταν πολύ επιβαρυντικές για την κόρη, για να της αξίζει να τιμωρηθεί με θάνατο. Σύμφωνα με άλλη εκδοχή, η Άρτεμη τη σκοτώνει γιατί είχε προδώσει την παρθενία της ή γιατί είχε σμίξει με τον Θησέα μέσα σ' ένα ιερό του Διονύσου. Οι εξηγήσεις ωστόσο αυτές δεν φαίνεται να ανήκουν στην αρχική ιστορία.

Η επικρατέστερη παράδοση στα αρχαϊκά χρόνια ήταν πως ο Θησέας από κάποιο λόγο είχε φύγει κρυφά από τη Νάξο, αφήνοντας την Αριάδνη κοιμισμένη. Έλεγαν π.χ. πως αγαπούσε άλλη γυναίκα, την Αίγλη, την κόρη του Πανοπέα, ή πως ήταν προσταγή της Αθηνάς να φύγει χωρίς αυτήν το γρηγορότερο - για να παραχωρήσει βέβαια τη θέση του στον Διόνυσο. Σύμφωνα με άλλη
παραλλαγή, ο θεός την είχε βρει στο ακρογιάλι της Νάξου κοιμισμένη ακόμη ή και ξυπνή, να θρηνεί την ερημιά της, και δεν άργησε να την παρηγορήσει. Έτσι ο Ησίοδος την αναγνωρίζει γυναίκα του θεού αθάνατη και αγέραστη - αυτό ήταν λέει το δώρο του Δία στην αγαπημένη του γιου του. Άλλοι πάλι πίστευαν πως ο Διόνυσος είχε αρπάξει την κόρη με τη βία από τον Θησέα στη Νάξο. - Μια αρκετά σκοτεινή μαρτυρία ιστορούσε πως την κόρη την είχαν φέρει «ναύτες» στη Νάξο, όπου και έζησε μαζί με τον Ώναρο (Ωλίαρο;), τον ιερέα του Διονύσου. Άλλοι έλεγαν πως η Αριάδνη, μόλις ξύπνησε και κατάλαβε πως ο Θησέας είχε φύγει, κρεμάστηκε στην απελπισία της από ένα δέντρο.

Ο Πλούταρχος μάς διασώζει μια παραλλαγή, ιστορημένη από κάποιον Παίονα από τον κυπριακό Αμαθούντα: Γυρνώντας από την Κρήτη, ο Θησέας παρασύρθηκε λέει από τη θαλασσοταραχή και ρίχτηκε στις ακρογιαλιές της Κύπρου. Εκεί αναγκάστηκε να βγάλει προσωρινά έξω στη στεριά την Αριάδνη, που περίμενε παιδί και είχε πολύ ταλαιπωρηθεί από τα κουνήματα του καραβιού μέσα στην τρικυμία. Την ώρα όμως που ανεβασμένος στο καράβι αγωνιζόταν με τους συντρόφους του να το ασφαλίσει, τα κύματα και ο άνεμος τον έσυραν στο ανοιχτό πέλαγος .

Έτσι η Αριάδνη απόμεινε μονάχη στο νησί.  Άδικα οι Κυπριώτισσες έκαναν ό,τι μπορούσαν για να παρηγορήσουν την ξένη, να μη νιώθει τη μοναξιά της, έφτασαν μάλιστα να της δίνουν γράμματα γραμμένα από τις ίδιες, τάχα πως της τα είχε στείλει ο Θησέας. Εκείνη όλο και μαράζωνε από τον καημό της, ώσπου πέθανε, πριν προφτάσει να γεννήσει.

Πολύ πικράθηκε ο Θησέας, όταν αργότερα γύρισε και βρήκε τη γυναίκα του       νεκρή. Θέλοντας να την τιμήσει, αφήκε στους Κυπριώτες χρήματα, για να θυσιάζουν στον τάφο της, σ' ένα άλσος, που οι Αμαθούσιοι το ονόμαζαν της Αριάδνης Αφροδίτης. Τη μέρα της θυσίας ένας νέος πλάγιαζε και φώναζε και «έκανε ό,τι κάνουν οι γυναίκες που κοιλοπονούν» - ένα έθιμο γνωστό από πολλές περιοχές του κόσμου, ένας άντρας, για να εξαπατήσει τα πονηρά πνεύματα, να παίρνει τη θέση της λεχώνας.

Υπάρχουν μαρτυρίες ότι η Αριάδνη πρόφτασε να χαρίσει στον Θησέα δύο γιους, τον Στάφυλο και τον Οινοπίωνα. Στη Νάξο πάλι, για να εξηγήσουν τις θυσίες που έκαναν στην Αριάδνη, άλλες εύθυμες και άλλες πένθιμες, ισχυρίζονταν πως δύο ήταν οι ηρωίδες με το όνομα Αριάδνη. Τη μία
την είχε παντρευτεί ο Διόνυστος στη Νάξο ο Στάφυλος και ο Οινοπίωνας ήταν δικοί του γιοι. Τα ονόματά τους δείχνουν πως η εκδοχή αυτή είναι πιο σωστή από την προηγούμενη, που τους θεωρούσε γιους του Θησέα. Αυτήν την Αριάδνη  οι Νάξιοι τη γιόρταζαν με χορούς εύθυμους και τραγούδια. Η δεύτερη Αριάδνη ήταν η αρπαγμένη από τον Θησέα και, όταν εκείνος γύρισε στην Αθήνα, ήρθε και αυτή στη Νάξο, όπου και έμεινε ως το θάνατό της. Οι θυσίες που της πρόσφεραν
ήταν ωστόσο μικρότερες και κάπως πένθιμες.

Η Αριάδνη, που στην Κρήτη λεγόταν Άριάγνη (= η πολύ αγνή) ή Άριδήλα, πιστεύεται πως αρχικά ήταν μινωική θεά της βλάστησης.

ΠΗΓΗ : ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ, ΟΙ ΘΕΟΙ, τομ. 2, ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ