άμπελος η διαχρονική

ΝΕΜΕΑ

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΟΙΝΟΠΕΔΙΟ

οπισθόφυλλο

Ο βιβλίο αποτελείται από αυτοτελή αφηγηματικά κείμενα ιστορικού, μυθολογικού, λαογραφικού και αμπελοοινικού ενδιαφέροντος, εμπνευσμένα από τη μακραίωνη ιστορία της «οινικής πρωτεύουσας» της Πελοποννήσου, της περιοχής της Νεμέας.

Από τα κείμενα αυτά προκύπτει ότι η περιοχή είναι ένα ιστορικό «οινοπέδιο», ένα πεδίο που παράγει αδιάλειπτα ονομαστά οίνο από την αρχαιότητα και τους βυζαντινούς χρόνους μέχρι σήμερα, αδιάφορο εάν Φράγκοι, Οθωμανοί ή Βενετοί κατείχαν στους μέσους χρόνους τον τόπο.

Στα Ομηρικά έπη βρίσκουμε την περιοχή με το όνομα Αραιθυρέα και τον χαρακτηρισμό έρατεινή (θελκτική), στους ιστορικούς χρόνους φέρει το όνομα Φλ( ε) ιασία και παράγει τον ονομαστά Φλιάσιον οίνον από την Φλιασίαν άμπελον· στους μέσους χρόνους παίρνει το όνομα Άγιος Γεώργιος, οπότε και η Φλιασία άμπελος μεταβαπτίζεται σε Αγιωργίτικο σταφύλι, όνομα με το οποίο καλλιεργείται και σήμερα στα οινοπέδια της Νεμέας, όπως ονομάζεται επίσημα η περιοχή από το 1923.

Χάρη στο ποιοτικό οινικό δυναμικό της ποικιλίας Αγιωργίτικο, τις εδαφοκλιματικές συνθήκες της περιοχής και την πολιτισμική κληρονομιά της, το τοπωνύμιο Νεμέα αναγνωρίστηκε το 1971 ως «Ονομασία Προελεύσεως» για ερυθρούς ξηρούς οίνους που παράγονται από τη γηγενή ποικιλία αμπέλου Αγιωργίτικο, προσαρμοσμένη εδώ και αιώνες στα οινοπέδια 17 κοινοτήτων που αποτελούν τη ζώνη παραγωγής οίνων «Προστατευομένη Ονομασία Προέλευσης» ΝΕΜΕΑ.

Στο καταπράσινο από αμπέλια τοπίο της σύγχρονης Νεμέας προβάλλουν οι εννέα κίονες του περίλαμπρου άλλοτε Ναού του Νεμείου Διός της Αρχαίας Νεμέας, προς τιμήν του οποίου τελούνταν τα Νέμεα, ένας από τους τέσσερις Πανελλήνιους αθλητικούς αγώνες. Αρχαιολογικός χώρος (Ιερό άλσος, Στάδιο, Μουσείο) και σύγχρονα οινοπέδια, οι δύο πυλώνες ιστορικής και οικονομικής στήριξης της περιοχής, στα υπερσύγχρονα οινοποιεία της οποίας παράγεται ένα από τα ευγενέστερα προϊόντα της γεωργικής μας οικονομίας.

ΣΥΝΤΟΜΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ

Η Σταυρούλα Κουράκου-Δραγώνα γεννήθηκε στην Αθήνα το 1928. Διδάκτορας της χηµικής επιστήµης µε σπουδές οινολογίας στη Γαλλία, διηύθυνε επί εικοσαετία (1964-1984) το Ινστιτούτο Οίνου, ίδρυμα έρευνας του τότε Υπουργείου Γεωργίας, στο οποίο εργαζόταν ως ερευνήτρια από το 1953.

Ως προϊσταμένη του Ιδρύματος εισηγήθηκε το 1964 τη νομοθετική καθιέρωση και προστασία των οίνων ελληνικών περιοχών που θα μπορούσαν να αποτελέσουν την κατηγορία των οίνων με γεωγραφική επωνυμία καταγωγής, των οίνων «Ονομασίας Προελεύσεως». Η κάθε υποψήφια αμπελουργική περιοχή θα έπρεπε να πληροί ορισμένες ποιοτικές προϋποθέσεις, η δε οινική της παράδοση να τεκμηριώνεται από γραπτές ιστορικές πηγές.

Έτσι άρχισε ένα ερευνητικό πρόγραμμα του Ιδρύματος που κάλυψε όλη την Ελλάδα, με συνέπεια να αναδειχθούν ξεχασμένες γηγενείς ποικιλίες αμπέλου και να επεκταθεί η αμπελοκαλλιέργεια σε περιοχές που φημίζονταν για την ποιότητα των κρασιών τους ήδη από παλαιότερους αιώνες, είχαν όμως εγκαταλειφθεί είτε λόγω των ιστορικών περιπετειών της χώρας είτε λόγω καταστροφής των αμπελώνων από τη φυλλοξήρα. Η ίδια επισκέφθηκε κάθε αμπελουργική γωνιά της ελληνικής γης, μίλησε με αμπελουργούς νέων και παλαιότερων γενιών, συγκέντρωσε και κατέγραψε παραδόσεις, λαογραφικά και ιστορικά στοιχεία, και κρατάει μέχρι σήμερα στενές σχέσεις με τον παραγωγικό κόσμο. Απέκτησε δίκαια το προσωνύμιο «Η Κυρά των Αμπελιών».

Τη δεκαετία του 1970, με δική της εισήγηση, αναγνωρίζονται νομοθετικά οι πρώτες γεωγραφικές επωνυμίες καταγωγής και κάνουν την εμφάνισή τους στην αγορά οι πρώτοι ελληνικοί οίνοι «Ονομασίας Προελεύσεως», τους οποίους υποστήριξε -και εξακολουθεί να υποστηρίζει- με πολλές δημοσιεύσεις στον ελληνικό και ξένο Τύπο, με ανακοινώσεις σε Συνέδρια και διεθνή fora, αλλά και με αυτοτελείς εκδόσεις, όπως το βιβλίο που κρατάει ο αναγνώστης στα χέρια του.

Χάρη στο διεθνές της κύρος (ομόφωνα εκλεγμένη πρόεδρος [1979-1982]
του O.I.V.,  διεθνούς διακυβερνητικού Οργανισμού Αμπέλου και Οίνου με έδρα το Παρίσι, μέλος της Ακαδημίας Αμπέλου και Οίνου της Ιταλίας, αντεπιστέλλον μέλος της Γεωργικής Ακαδημίας της Γαλλίας, επανειλημμένα πρόεδρος Επιτροπών της Ε.Ο.Κ  παρασημοφορημένη από τη Γαλλία και την Ισπανία, κ.ά.), αλλά και την εκτίμηση των νεότερων και εν ενεργεία συναδέλφων της, πέτυχε την αναγνώριση και προστασία ελληνικών ιστορικών «Ονομασιών Προελεύσεως» ακόμη και το 2011, όταν είχε πια από χρόνια συνταξιοδοτηθεί. Υπήρξε ένας οραματιστής δημόσιος υπάλληλος, τεχνοκράτης, που είχε τη δύναμη να κάνει το όραμα πράξη.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Το τοπωνύμιο Νεμέα, που αναγνωρίστηκε το 1971 ως «Ονομασία Προελεύσεως Ανωτέρας Ποιότητος» για ερυθρούς οίνους, οι οποίοι παράγονται αποκλειστικά από τη γηγενή ποικιλία αμπέλου Αγιωργίτικο υπό καθορισμένες νομοθετικά συνθήκες, έκλεισε το 2011 σαράντα ακριβώς χρόνια στο οινικό στερέωμα. Με την ευκαιρία αυτή, η εταιρεία Club Hotel Casino Loutraki, η οποία επιχορηγεί κάθε χρόνο την έκδοση ενός βιβλίου υψηλών προδιαγραφών αφιερωμένου στην περιοχή, στην οποία δραστηριοποιείται και της οποίας επιδιώκει να αναδείξει τον πολιτισμικό πλούτο, είχε την πρωτοβουλία να επιχορηγήσει αποκλειστικά ένα βιβλίο για τη Νεμέα, ως γενέθλιο δώρο, σκοπός του οποίου θα ήταν η προβολή της πολιτισμικής κληρονομιάς και της ιστορικότητας του οινοπεδίου της Νεμέας, συμβολή και στήριξη των προσπαθειών τού αμπελουργικού και οινοπαραγωγικού κόσμου της περιοχής.

Το βιβλίο αυτό, με τίτλο Νεμέα, Διός και Διονύσου χώρα ερατεινή, που εκδόθηκε το 2011 από τις «Εκδόσεις του Φοίνικα», και του οποίου είχα την τιμή να έχω την επιστημονική επιμέλεια, διαιρείται ουσιαστικά σε τρεις εποχές: τον αρχαίο κόσμο, τους μέσους χρόνους και τη σύγχρονη εποχή.  Δεκατέσσερις διακεκριμένοι ερευνητές διαφόρων ειδικοτήτων -Έλληνες και ξένοι- κατέθεσαν τα κείμενα της πολύτιμης συνδρομής τους για να διερευνηθεί η ιστορία
της περιοχής στις διάφορες χρονικές περιόδους, καθώς και η αμπελοοινική της παράδοση. Αποτέλεσμα αυτής της προσπάθειας ήταν η έκδοση ενός βιβλίου υποδομής για τη μελέτη της περιοχής και του οίνου που παράγει,  προσφορά στη διεθνή βιβλιογραφία και τους μελλοντικούς ερευνητές.

Επειδή το βιβλίο αυτό κυκλοφόρησε εκτός εμπορίου, σκέφθηκα να γράψω ένα βιβλίο αφιερωμένο στη Νεμέα, ως δική μου, χωριστή προσφορά -δώρο της «νονάς» -, δεδομένου ότι το 1971 είχα την πρωτοβουλία να εισηγηθώ, ως διευθύντρια του Ινστιτούτου Οίνου -Ιδρύματος Έρευνας του τότε Υπουργείου Γεωργίας-, στην ΚΕΠΟ, Κεντρική Επιτροπή Προστασίας της Οινοπαραγωγής, την αναγνώριση και προστασία του τοπωνυμίου Νεμέα ως «Ονομασίας Προελεύσεως», με βάση προσωπικές μου ιστορικές αναζητήσεις και οινολογικής φύσεως ερευνητικές εργασίες του Ιδρύματος.

Την πρόθεσή μου έκανε δεκτή ο κ. Μπάμπης Λέγγας των «Εκδόσεων του Φοίνικα» και μαζί την εισηγηθήκαμε στον κ. Αντώνη Στεργιώτη, Διαχειριστή της εταιρείας Club Hotel Casino Loutraki, ο οποίος συμφώνησε με την ιδέα και ευχαρίστως μας παραχώρησε το δικαίωμα δημοσίευσης όσων φωτογραφιών κρίναμε αναγκαίες. Θεωρώ ευχάριστο καθήκον να του εκφράσω και από τη θέση αυτή τις πιο θερμές ευχαριστίες μου.

Έτσι γεννήθηκε το βιβλίο που έχει ο αναγνώστης στα χέρια του. Αποτελείται από μικρά, αυτοτελή αφηγηματικά κείμενα ιστορικού, μυθολογικού, λαογραφικού και αμπελοοινικού ενδιαφέροντος, επιστημονικά τεκμηριωμένα, όπως προκύπτει από τις παρατιθέμενες βιβλιογραφικές παραπομπές. Ο τίτλος του βιβλίου δίνει το στίγμα του. Τα κείμενα αποδεικνύουν ότι η περιοχή είναι ένα ιστορικό οινοπέδιο,  παράγει αδιάλειπτα ονομαστό οίνο από την αρχαιότητα
και τους βυζαντινούς χρόνους μέχρι σήμερα, αδιάφορο εάν Φράγκοι, Τούρκοι ή Βενετοί κατείχαν στους μέσους χρόνους τον τόπο.

Η λέξη οινοπέδιο είναι παράγωγο του ομηρικού οίνόπεδον· ένα πεδίον που δεν καλύπτεται απλώς από αμπέλια -ένα αμπελοτόπι που μπορεί να παράγει κρασί κοινής κατανάλωσης, σταφίδες ή και φαγώσιμα σταφύλια- αλλά από αμπέλια που δίνουν οίνο ποιότητας,  όπως αυτόν που έπιναν οι άρχοντες των Φαιάκων. Γιατί εκεί στην Οδύσσεια, μαθαίνουμε πως όταν ο Οδυσσέας στάθηκε να θαυμάσει το κτήμα του βασιλιά Αλκίνοου, που οι θεοί τόσα του είχαν χαρίσει πλούτη, είδε και το οίνόπεδον. Η λέξη αυτή ανταποκρίνεται πλήρως
στον γαλλικό όρο terroir , που καθώς δεν μεταφράζεται, έχει διεθνοποιηθεί. Όχι όμως και στη δική μας χώρα, όπου τα οινοπέδια έχουν τόσο βαθιές ρίζες στον χρόνο,  όπως αυτό της Νεμέας.

Το βιβλίο αφιερώνεται στη βοτρυόδωρο γη της Νεμέας και στο Διονυσιακό πνεύμα του καρπού της.

Φεβρουάριος 2012                                               Στ. Κ-Δ.