άμπελος η διαχρονική

Αριούσιος οίνος

Από τα πιο αξιόλογα και φημισμένα προϊόντα που έβγαζε η Χίος στην αρχαία εποχή ήταν το κρασί. Την ευλογία στο νησί έδωσε ο θεός Διόνυσος. Ο Θεόπομπος αναφέρει πως ο Οινοπίων, που θεωρήθηκε γιος του θεού, έμαθε στους Χιώτες να φυτεύουν και να καλλιεργούν αμπέλια και να παράγουν το μαύρο κρασί.

Ο Οινοπίων είχε κατά την παράδοση πέντε γυιούς, τον Τάλον, τον Ευάνθη, τον Μέλανα, τον Σάλαγον και τον Αθάμαντα. Αυτούς σχετίζει ο ιστορικός Ζολώτας, με τις πέντε πιθανότατα ποιότητες του Χιώτικου κρασιού.

Αναμφισβήτητα από τα κρασιά της Χίου το καλύτερο ήταν ο "Αριούσιος οίνος".

Αυτός έγινε γρήγορα γνωστός στην Ελλάδα. Τα Χιώτικα πλοία τον πήγαιναν παντού. 'Ηταν όμως αρκετά ακριβός. 'Εκανε την εμφάνισή του στα πιο δαπανηρά και πολυτελή συμπόσια.

Κανείς δεν έκρυβε τον θαυμασμό του για την εξαιρετική του ποιότητα.

Νέκταρ, ποτό των θεών, τον είπαν οι ποιητές, Ομηρικό κρασί το ονόμασαν οι περιηγητές. Το κρασί της Χίου δεν έπαψε να βαστά τα πρωτεία και στη Βυζαντινή περίοδο. Αυτό τουλάχιστον αφήνουν να εννοηθεί ο Πορφυρογέννητος, ο Πτωχοπρόδρομος, ο Ψελλός.

Αριουσία και Κουρούνια

Το κτητικό και εθνικό όνομα του κρασιού "Αριούσιος" είχε σαν πρωτότυπο το Αριούς ή Αριών, που σημαίνει τόπο φυτευμένο από Αρίας. Αρία είναι η φελλόδρυς, ένα είδος δρυός παρόμοιο με τον πρίνο.

Η Αριουσία χώρα, το τμήμα που έβγαζε το εξαίρετο κρασί, δεν ονομάστηκε από το Αριούς αλλά από το Αριούσιος (οίνος). Τα παραπάνω διατυπώνει ο Κοραής και επιδοκιμάζει ο Ζολώτας. Η θεωρία αυτή δεν έχει καταπολεμηθεί μέχρι τώρα και πρέπει να θεωρηθεί σαν επιτυχημένη.

Ο Στράβων ο γεωγράφος (έζησε την εποχή του Αυγούστου και καταγόταν από την Αμάσεια του Πόντου), ορίζει πρώτος και με μαγαλύτερη ακρίβεια τη θέση της Αριουσίας. Αυτός την τοποθετεί μεταξύ του Πελιναίου και της "Μελαίνης άκρης", εκεί όπου σήμερα βρίσκεται το χωριό Κουρούνια.

Είναι αλήθεια πως τα Κουρούνια κατά την νεώτερη περίοδο έβγαζαν το πιο εκλεκτό κρασί  της   Χίου.  Το   γεγονός  δεν   πρέπει  να  θεωρηθεί τυχαίο. 'Ηταν  ο  συνεχιστής  της παράδοσης του Αριούσιου.

Τρεις μεγάλες προσωπικότητες των γραμμάτων της Χίου το επαινούν. Ο

βυζαντινολόγος Άμαντος, ο ιστορικός της Χίου Γ. Ζολώτας και ο λαογράφος

της Χίου Στυλιανός Γ. Βίος.

Ίσως και αυτό το ίδιο το όνομα Κουρούνια να προέρχεται από την λέξη

Κορώνεως, που καθώς αναφέρει ο Πολυδεύκης ήτο είδος σταφυλής. (Το παραπάνω

κείμενο είναι από την "ΧΙΑΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΙΣ" τεύχος 100, Ιανουάριος 1966, του

Γρηγόρη Δ. Σπανού).

Το όνομα των Κουρουνίων ήταν και είναι στενά συνδεδεμένο με το κρασί από

αρχαιοτάτων χρόνων.

Σε σφραγίδα της κοινότητας του 1880, το χωριό αναφέρεται με το όνομα

Κορώνια, ενώ σε άλλη σφραγίδα του 1918, το έμβλημα της κοινότητας είναι το

σταφύλι. Γεγονός που αποδεικνύει την περίοπτη θέση του κρασιού στη

περιοχή.

Σήμερα στη Νότιο Ιταλία (Μεγάλη Ελλάδα) καλλιεργούνται δύο ποικιλίες

αμπέλου, με την ονομασία "aglianiko" και "grecanico", οι οποίες θεωρούνται

αρχαιοελληνικές, πράγμα που το δηλώνουν και οι ίδιοι οι Ιταλοί. Οι

ποικιλίες αυτές μεταφέρθηκαν στη Νότιο Ιταλία από τους Πελασγούς. Πελασγοί

ήταν και οι πρώτοι κάτοικοι της Β. Χίου. Οι Πελασγοί κατοίκησαν στη

Θεσσαλία, Βοιωτία και Φθιώτιδα Ίσως η θεωρία της ονομασίας των Κουρουνίων

από την αρχαία Κορώνεια (Βοιωτίας, Ζολώτας τόμ.Ι, σελ. 635), να έχει γερές

βάσεις και οι ποικιλίες αυτές να συνδέονται με τον Αριούσιο.

Σύμφωνα με μελέτη που έχει γίνει τα τελευταία χρόνια οι κλιματολογικές και

οι εδαφολογικές συνθήκες ευνοούν την ανάπτυξη των παραπάνω ποικιλιών.

Σήμερα γίνεται μια μεγάλη προσπάθεια από τους κατοίκους των Κουρουνίων

αλλά και της ευρύτερης περιοχής, προκειμένου να ξαναζωντανέψει ο Αριούσιος

οίνος και το Κουρουνιώτικο κρασί.

ΠΗΓΗ : http://www.kourounianet.gr/src/aylog6_26a.htm, όπως βρέθηκε την 13

Οκτ 2005 16:44:20 GMT.

Αυλόγυρος(ΧΡΟΝΟΣ 6ος, ΤΕΥΧΟΣ 26, Άυγουστος - Σεπτέμβριος - Οκτώβριος 2001)

ΟΙ ΞΕΝΟΙ ΚΑΙ Ο ΑΡΙΟΥΣΙΟΣ ΟΙΝΟΣ του Πέτρου Ι. Μοσχούρη

Το τελευταίο διάστημα παρουσιάζεται μια κινητικότητα γύρω από τον "Αριούσιο οίνο". Καταβάλλεται μια προσπάθεια να αναβιώσουν οι αμπελώνες στην περιοχή μας και να αποτελέσουν και πάλι πλουτοπαραγωγική πηγή για τούς κατοίκους.

Η παράδοση στα μέρη μας περιβάλλει τον "Αριούσιο οίνο" -και αργότερα το Κουρουνιώτικο κρασί- με μοναδικά χαρακτηριστικά. Αναζητήσαμε, λοιπόν, τις ιστορικές πηγές που αναφέρονται στον "Αριούσιο οίνο" στον βάθος του χρόνου. Εργασία επίπονη για κάποιον που δεν είναι ιστορικός μελετητής.

Είναι αλήθεια ότι υπάρχουν πάμπολλες αναφορές από τούς ιστορικούς συγγραφείς τού παρελθόντος στον "Αριούσιο οίνο". Η ταξινόμησή τους και η δημοσίευσή τους από μη ειδικούς μάλλον θα μπέρδευε παρά θα διαφώτιζε τους αναγνώστες μας. 'Εχει, εξ άλλου, δημοσιεύσει για τον "Αριούσιο οίνο" μια εμπεριστατωμένη μελέτη ο συγχωριανός μας καθηγητής και συγγραφέας κ.

Γρηγόρης Δ, Σπανός, στην οποία μπορούν να ανατρέξουν όσοι επιθυμούν την ιστορική και επιστημονική λεπτομέρεια.

Εμείς εδώ θα σάς μεταφέρουμε τις απόψεις ξένων ερευνητών για τον "Αριούσιο οίνο" την ιστορία και την εξέλιξή του. Το βιβλίο "ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΡΑΣΙΑ-Οδοιπορικό στη χώρα τού Διονύσου" (Miles Lambert-Gocs, Τρίαινα Εκδοτική, Αθήνα 1993). Στο κεφάλαιο Το ελληνικό κρασί στους νεότερους χρόνους σελίδα (31-33) αναφέρεται σε Βυζαντινό ποίημα τού 12ου αιώνα, όπου ο συγγραφέας τού Θεόδωρος Πρόδρομος κομπάζει ότι στο τραπέζι τού Ηγούμενου "κατάφερε να ρουφήξει τέσσερα λαγήνια χιώτικου κρασιού, μιας από τις πιο θαυμαζόμενες κατά την αρχαιότητα ποικιλίες, που φαίνεται πως την εκτιμούσαν εξ ίσου και αργότερα μέχρι την εποχή τού Προδρόμου". Και παρακάτω διαβάζουμε: "Ο προσκυνητής τού κρασιού πρέπει να κατευθυνθεί στο ακραίο βορειοδυτικό τμήμα τής Χίου, ανάμεσα  στα όρη Πελινναίον και Αμανή, στην περιοχή των χωριών Κουρούνια, Νενητούρια και Κέραμος. Είναι μια περιοχή με τραχύ, ασβεστολιθικό έδαφος, που υπόκειται σε ιδιάζουσες κλιματολογικές επιδράσεις εξ αιτίας των υψηλών οροσειρών τής ανατολικής πλευράς τού νησιού που βρίσκεται ακριβώς απέναντι από τις ακτές τής Μικράς

Ασίας". Και συνεχίζει παρακάτω με την περιοχή μας. "Η παράξενη αυτή περιοχή λεγόταν άλλοτε Αριουσία, ένα από τα πιο ένδοξα ονόματα στα χρονικά τού κρασιού. Επί 1500 χρόνια το όνομά της ηχούσε στα αυτιά τών οινοφίλων τού Αιγαίου, όπως ηχεί στα δικά μας το όνομα τού Bordeaux κατά τα τελευταία 150 χρόνια.

Αναφορές πολυάριθμων δυτικών που επισκέφθηκαν τη Χίο από τον 16o ως τον 19o αιώνα, δείχνουν ότι η παράδοση τού κρασιού τής Αριουσίας είχε μείνει ανέπαφη μέχρι τότε, αν και σε κατώτερο επίπεδο παραγωγής τα τελευταία χρόνια... Ανεύθυνα οι Τούρκοι, στην καταστροφή τής Χίου τού 1822, κατέστρεψαν και τούς αμπελώνες τής Αριουσίας, συμπληρώνοντας το έργο μιας

προηγούμενης απόπειρας εναντίον τους, στις αρχές τού 18ου αιώνα, που είχε κιόλας ελαπώσει το εμπόριο κρασιού τής περιοχής. Χωρίς ευρύτερο ενδιαφέρον από ενημερωμένους οινόφιλους που θα μπορούσαν να προσφέρουν οικονομική συμπαράσταση, ελάχιστοι αμπελώνες ξαναφυτεύθηκαν, και η μικρή ανάκαμψη που επιτεύχθηκε στη συνέχεια, ουσιαστικά σαρώθηκε από τη φυλλοξήρα και τη μετανάστευση στις αρχές τού 20ου αιώνα. Τα απομεινάρια τής Αριουσίας, ό,τι βλέπουμε σήμερα, αποτελούνται από τα πενιχρά δέκα εκτάρια τών αμπελώνων που είναι διασπαρμένοι σε υψόμετρο 50 ως 500 μέτρα πάνω από το Αιγαίο στα Κουρούνια, όπου κατά εκατοντάδες εκτάρια κλημάτων σκέπαζαν αυτές τις απότομες πλαγιές. Χάθηκε επίσης και το όνομα "Αριούσιος οίνος". Τώρα λέγεται Κουρουνιώτικο, κρασί από τα Κουρούνια.  Παρ'   όλα  αυτά, φαίνεται,  πως  απομένουν  κάποιες στάλες από την Αριουσία παράδοση." Ο Αθηναίος (1, 32F) μνημονεύει τρία είδη Αριούσιου κρασιού, ένα ξηρό, ένα γλυκό κι ένα ενδιάμεσο: "διαφοραί δε αυτού εισί τρεις ο μεν γαρ αυστηρός εστίν, ο δε γλυκάζων, ο δε μέσος τούτων τη γεύσει".

Το Κουρουνιώτικο προσφέρεται σε δύο τύπους: ένα ροζέ ξηρό, που παρασκευάζεται όπως το κόκκινο κρασί, αλλά από πιο ανοιχτόχρωμες ποικιλίες σταφυλιών ροζακιά, σουλτανί, και μπιγλέρι, μαζί με την πιο σκούρα ποικιλία αηγιαννίτης (ή αηγιανιώτικο). Το δεύτερο είδος είναι ένα μάλλον γλυκό μαύρο, που παράγεται από ένα σταφύλι που φέρει το απλό αλλ' αξιοσέβαστο όνομα κρασοστάφυλο, το οποίο, απ' όσο μπόρεσα να μάθω, είναι προφανώς η διαδεδομένη στο Αιγαίο ποικιλία μανδηλαριά, αν και δεν αποκλείεται να αποτελεί ένα ιδιαίτερο παρακλάδι. Το ροζέ, νομίζω, είναι σχετικά νέο στα Κουρούνια, πιθανώς μια ποικιλία που είχε εισαχθεί μετά την έλευση της φυλλοξήρας το μαύρο, αντίθετα, οι Κουρουνιώτες πιστεύουν ότι είναι εξ ίσου παλιό με την περιοχή τους και είναι δύσκολο ν' αμφισβητήσει κανείς αυτή την εκδοχή. Τα σταφύλια ξεραίνονται στον ήλιο για μια εβδομάδα περίπου πριν από το πάτημα, μια μέθοδος για την συμπύκνωση τής γλυκύτητας πολύ συνηθισμένη σε όλο το Αιγαίο από τα πανάρχαια χρόνια, όπως αναφέρει ο

Ησίοδος (Έργα και Ημέραι 609-614)"

 όταν Ωρίων και Σείριος καταμεσής στα ουράνια

έρθουν κι η ροδοδάχτυλη Αυγή δει τον Αρκτούρο,

ω Πέρση, τότε απόδρεψε κάθε τσαμπί στο σπίτι,

και αφού δέκα μερόνυχτα στον ήλιο όλα τα δείξεις

και πέντε αφήσει στη σκιά, στα αγγειά την έκτη μέρα

τού Διόνυσου πολύχαρου μάζωξε πια τα δώρα...

"Μερικοί από τούς αρχαίους πίστευαν ότι η Χίος υπήρξε η πρώτη ελληνική τοποθεσία όπου παρασκευάσθηκε "μαύρο" κρασί: έστω κι αν αυτό είναι απίθανο, πάντως επιβεβαιώνει τη μακρά παράδοση τού κόκκινου κρασιού στη περιοχή. Αλλ' όποιο κι αν είναι το γενεαλογικό δέντρο τού Κουρουνιώτικου μαύρου, οι οινόφιλοι που επισκέπτονται αυτά τα μέρη, ας μην παραλείψουν να

αποκαλυφθούν όσο βρίσκονται εκεί, γιατί μεστό σε νόημα μάθημα που μας παρέχει ο τόπος: ποτέ δεν γνωρίζουμε πότε το αγαπημένο μας κρασί, αυτό που ελπίζουμε πως οι μέλλουσες γενιές θα γνωρίσουν επίσης και θα εκτιμήσουν, θα συρθεί στο ικρίωμα και θ' αφανιστεί, θύμα τών περιστάσεων πέρα από τον έλεγχό του."

Στο ίδιο βιβλίο και στο κεφάλαιο "Τα νησιά τού Αιγαίου" (σελ. 74) στο σχόλιο για τον Μαλβαζία οίνο αναφέρει ότι "μερικοί από τούς παλαιότερους ταξιδιώτες πίστευαν εσφαλμένα ότι το όνομα τού μαλβαζία ήταν μια παραφθορά τού αριουσίου οίνου, από τα περίφημα στην αρχαιότητα χιώτικα κρασιά της περιοχής Αριουσίας".

Τέλος το επίμετρο τού έργου καταλήγει ως εξής:"Διορατικότερη γνώση των ελληνικών κρασιών ως προς τη φύση τους και ανεξάρτητα από τον τύπο τους, μάς παρέχει το χωρίο τού Αθηναίου (1, 32 F) που αναφέρεται στους Αριούσιους οίνους τής Χίου:"χαριέστατος δ' εστίν ο Χίος και τού Χίου ο καλούμενος Αριούσιος..."