άμπελος η διαχρονική

50 χρόνια επιστημονικής ζωής

για την ελληνική κοινωνία

Προσφώνηση του κ. Παύλου Καρακώστα, πρώην Προέδρου του Σ.Ε.Β.Ο.Π.

Θα μου επιτρέψει η κυρία Κουράκου να παρουσιάσω την επαγγελματική ζωή της μέσα από τις δημοσιεύσεις του έργου της. Όπως γνωρίζετε, η κ. Κουράκου είχε πάντα την πένα εύκολη. Ο κλάδος το γνωρίζει από τις ενημερωτικές εκθέσεις που κατά καιρούς συντάσσει πάνω σε φλέγοντα θέματα, το γνωρίζουν πολύ καλά και οι αναγνώστες της εφημερίδας «Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ», που φιλοξένησε επί πέντε χρόνια τις συνεργασίες της στα Κυριακάτικα φύλλα της. Δεν αποτελεί, ως εκ τούτου, έκπληξη, ότι από τα 50 χρόνια της επιστημονικής ζωής της, αριθμεί 58 κύριες δημοσιεύσεις, εκτός από τα διάφορα αρθρίδια και επιφυλλίδες.

Στην ωραία νιότη της, η Σταυρούλα Κουράκου με
τον κ. Jaques Bacyens τότε πρέσβη της Γαλλίας
στην Ελλάδα, στην τελετή εισόδου διακεκριμένων
Ελλήνων στο Τάγμα, Anysetiers. Κατά σύμπτωση,
στα ποτά anis, anisettes, υπάγεται και το Ούζο,
του οποίου η επωνυμία, ως αποκλειστικά ελληνική
για τις αγορές της Ε.Ε. ,  έμελλε να κατοχυρωθεί
το 1987 με τον Κανονισμό για τα αλκοολούχα
ποτά που ψηφίστηκε από το Συμβούλιο των
Υπουργών της Ε.Ε. με εισήγηση της Προέδρου
της ad hoc Επιτροπής κ. Κουράκου (Φωτ. Richard 1963).

Τα πρώτα χρόνια, οι δημοσιεύσεις της είναι όλες στον ξένο Τύπο και το περιεχόμενό τους είναι οινοχημικό, δηλαδή αφορούν στη σύσταση των οίνων και τις μεθόδους ανάλυσης και προσδιορισμού ορισμένων συστημάτων τους. Πολλές από τις μεθόδους αυτές έγιναν αποδεκτές από την αρμόδια διεθνή επιτροπή  «περί ενοποιήσεως των μεθόδων αναλύσεως και ελέγχου των οίνων» και περιλαμβάνονται στα παραρτήματα της σχετικής διεθνούς συμβάσεως.

Σε ηλικία μόλις 30 χρόνων έκανε την πρώτη ανακοίνωσή της στην Ακαδημία Επιστημών της Γαλλίας, όπου δύσκολα έφθασε –τουλάχιστον τότε- ξένος επιστήμονας. Αφορούσε σε ένα άγνωστο έως τότε συστατικό των οίνων : το κιτρομηλικό οξύ. Μεταξύ 1960 – 1964 δημοσιεύει σε διάφορα γαλλικά επιστημονικά περιοδικά κύρους, επτά πρωτότυπες ερευνητικές εργασίες. Έτσι ο διεθνής οινικός επιστημονικός κόσμος πληροφορείται και συνειδητοποιεί βαθμιαία, ότι στην Ελλάδα υπάρχει ένα κρατικό ίδρυμα που εργάζεται δημιουργικά και ότι η «Ελλάδα των κρασιών» είναι και κάτι άλλο εκτός από ρετσίνα. Εδώ τελειώνει η περίοδος της Χημικού – Οινολόγου.

Και ξαφνικά αλλάζει κατεύθυνση. Τα θέματα των δημοσιευμάτων της γίνονται τεχνολογικής, αμπελοοινικής πολιτικής, νομοθετικής φύσεως, θέματα που άπτονται της οινικής ποιότητας, του οινικού δυναμικού των ποικιλιών αμπέλου, του ποιοτικού δυναμικού του ελληνικού αμπελώνα. Ένας τέτοιος δραστήριος άνθρωπος με τόσο πολυσχιδείς γνώσεις, ήταν ιδανικός γενικός εισηγητής για τις Γενικές Συνελεύσεις των κρατών –μελών του O.I.V. Τον ρόλο αυτό, δύσκολο και απαιτητικό, κλήθηκε να τον παίξει τρεις φορές.

 Το 1965 το θέμα αφορούσε στην «Επίδραση των θερμοκρασιών ζύμωσης και συντήρησης των οίνων και των ειδικών οίνων επί των χαρακτήρων τους : χημικών, μικροβιολογικών και οργανοληπτικών». Επρόκειτο για θέμα τεχνολογικό, που δημοσιεύτηκε στο Bulletin του O.I.V. σε τέσσερις συνέχειες. Ανήκει στην περίοδο της Κουράκου Χημικού-Οινολόγου.

Το 1981  ο O.I.V. χρειάζεται έναν δυναμικό γενικό εισηγητή για το θέμα: «Επιτραπέζια σταφύλια και σταφίδες: εμπορία, άλλες χρήσεις, διέξοδοι και πλεονάσματα». Το Διοικητικό Συμβούλιο θα επιλέξει την Κουράκου, για το θάρρος των εισηγήσεών της, όπως έπρεπε να έχει ένας γενικός εισηγητής σε ένα τόσο ευρύ θέμα. Θα διαθέσει όλο το καλοκαίρι της γι’ αυτή τη γενική εισήγηση και στο Μεξικό, όρθια επί δυόμισι ώρες –η αθεόφοβη- θα ξεδιπλώσει όλες τις πτυχές του θέματος και θα υπαγορεύσει ουσιαστικά τις αποφάσεις της Γενικής Συνέλευσης  των κρατών-μελών. Σε 125 σελίδες του Bulletin de I’ O.I.V. δημοσιεύεται αυτή η γενική εισήγηση, η τόσο ενδιαφέρουσα για την Ελλάδα. Τότε τολμάει να θέσει τις βάσεις για το raisin brandy, που έπειτα από λίγα χρόνια επέτυχε να νομοθετηθεί από την Ε.Ο.Κ.

Δεν είχαν περάσει καλά-καλά ούτε τέσσερα χρόνια, όταν επωμίζεται το 1985, νέα Γενική Εισήγηση. Αυτή τη φορά με θέμα: «Αφρώδεις και ημιαφρώδεις οίνοι: τεχνικές παρασκευής και εκτίμηση της ποιότητας». Άλλες 125 σελίδες του Bulletin de I’ O.I.V. Τα είπαμε προηγουμένως και το γνώριζαν οι άνθρωποι του O.I.V. που την εμπιστεύονταν πάλι, ήταν ακάματη.

Ταυτόχρονα είχε την προεδρία μιας νέας ομάδας εμπειρογνωμόνων. Ο O.I.V. αποφάσισε να πρωτοανοίξει τα φτερά του σ’ ένα νέο γι’ αυτόν τομέα: στις αλκοόλες και τα αλκοολούχα ποτά αμπελοοινικής προέλευσης. Κατέφυγε και πάλι στην Κουράκου, δίνοντάς της –αθέλητα- την ευκαιρία για να προετοιμασθεί και να δώσει ένα δυναμικό παρόν στις Βρυξέλλες, ως πρόεδρος της Επιτροπής ad hoc του Συμβουλίου Υπουργών της Ε.Ο.Κ. για την σύνταξη του Κανονισμού για τα αλκοολούχα ποτά. Είκοσι ολόκληρα χρόνια συνεχίζονταν οι άκαρπες διαπραγματεύσεις στις Βρυξέλλες για την επίτευξη της σχετικής συμφωνίας. Η Commission ετοιμαζόταν να εγκαταλείψει το θέμα, που της είχε κοστίσει  τεράστια ποσά σε αποζημιώσεις εθνικών Αντιπροσωπειών, κ.λ.π. Πώς τα κατάφερε η Κουράκου μέσα σε έξι μήνες, κατά την 2^η Ελληνική Προεδρία στην Ε.Ο.Κ., να διαπραγματευθεί το θέμα, να συντάξει έναν ολόκληρο Κανονισμό σχεδόν από την αρχή και να τον οδηγήσει μέχρι την ψήφισή του από το Συμβούλιο Υπουργών στις 3 τα ξημερώματα της 13^ης προς την 14^η Δεκεμβρίου του 1988, είναι ένας άθλος που γεμίζει τις Βρυξέλλες ακόμη και σήμερα με θαυμασμό.

Αυτός ο άθλος σηματοδοτεί την 3^η ομάδα των δημοσιευμάτων της. Όλα τα fora την καλούν ως ομιλητή, θέλουν να ακούσουν από πρώτο χέρι την ερμηνεία των άρθρων και των αρχών του Κανονισμού. Οι ομιλίες και οι δημοσιεύσεις δεν είναι ποτέ οι ίδιες, δεν αντιγράφει τον εαυτόν της. Όπως συνηθίζει να λέει, κάθε ακροατήριο έχει διαφορετικά ενδιαφέροντα και ομιλητής οφείλει να ανταποκριθεί σ’ αυτό που περιμένει, αλλιώς είναι αποτυχημένος ομιλητής.

Όλη της αυτή η δουλειά είχε ως αποτέλεσμα τη νομοθετική ρύθμιση πολλών σημερινών πρακτικών. Ενδεικτικώς αναφέρω: τη νομοθεσία των ονομασιών προελεύσεως, των τοπικών οίνων και των αμπελουργικών εκμεταλλεύσεων, την κατοχύρωση μόνο για την Ελλάδα των επωνυμιών Ούζο και Ρετσίνα, ως ονομασίες κατά παράδοση και αρκετά πρόσφατα, τον Απρίλιο του 2002, την κατοχύρωση της ονομασίας προελεύσεως VINSANTO αποκλειστικά από τους λιαστούς οίνους της Σαντορίνης.

Στο τέλος του 1987, η Κουράκου συνταξιοδοτήθηκε. Στα 59 χρόνια της, πάνω στην ωριμότητά της, το Δημόσιο «απαλλάσσεται» των υπηρεσιών ενός τέτοιου στελέχους!

 Η ίδια δεν δέχεται να ενταχθεί σε ιδιωτική επιχείρηση. Όπως έχει επανειλημμένα τονίσει: «Η εξειδίκευσή μου και η ανάδειξή μου σε διεθνή εμπειρογνώμονα οφείλεται κατά μεγάλο μέρος στις δυνατότητες που μου έδωσε το κράτος. Οι αποκτημένες γνώσεις μου δεν μπορούν να πουληθούν σ’ έναν ιδιωτικό φορέα, ανήκουν σε όλους όσοι τυχόν τις χρειασθούν. Έμεινε λοιπόν ανέντακτη, πολύτιμο κεφάλαιο για όλους μας.

Η πρώτη που θα την χρειασθεί είναι η Ανωτάτη Γεωπονική Σχολή Αθηνών και νυν Γεωπονικό  Πανεπιστήμιο Αθηνών. Θα διδάξει επί τέσσερα χρόνια οινολογία χωρίς αποζημίωση. Δεν τα είχε ποτέ καλά με τα λεφτά, έχω προσωπική πείρα, για όταν ως Πρόεδρος του Σ.Ε.Β.Ο.Π. την επισκέφθηκα και της προσέφερα 3.000.000 δραχμές για τις προσφερόμενες στον κλάδο υπηρεσίες, δεν τις δέχτηκε. Συγκεκριμένως αφορούσε την σύνταξη πολύτιμων εκθέσεων για τις αμπελουργικές εκμεταλλεύσεις: τα Κτήματα.

Εξ άλλου ο Σ.Ε.Β.Ο.Π. και ο Ο.Π.Ε.  είχαν και παλαιότερη πείρα:

• Το 1978 έγραψε το βιβλίο «Η Ελλάδα των κρασιών», το πρώτο βιβλίο που αφορούσε τα κρασιά της χώρας μας και απετέλεσε για χρόνια το μόνο και αργότερα το πρότυπο που πολλοί μιμήθηκαν.
• Το 1991 έγραψε το «Οίνος και Ευρωπαϊκός Πολιτισμός: η βακχική Ελλάδα, μύθοι και έργα τέχνης».

Και τα δυο, μεταφρασμένα στη Γαλλική, την Αγγλική και την Γερμανική, συνόδευαν τα ελληνικά κρασιά στις εκθέσεις που διοργάνωσε ο Ο.Π.Ε. Ήταν δική της αφιλοκερδής προσφορά.

Στα βιβλία που παλαιότερα είχαν εκδοθεί στην Ελληνική, θα προστεθούν μέσα στη διετία 1997-1998, τρία βιβλία με διαφορετικό περιεχόμενο: Το «Οινηρές επιλογές» (268 σελίδες) και το «Θέματα Οινολογίας» (402 σελίδες), εκδόσεις ΤΡΟΧΑΛΙΑ, και το περίφημο «Κρατήρ Μεστός Ευφροσύνης», έργο τέχνης σε τρείς γλώσσες από τις εκδόσεις Λούση Μπαρτζιώτη.

Καθώς πια το κράτος δεν τη χρειάζεται έχει όλο το χρόνο να ασχοληθεί με έναν καινούργιο τομέα: τη μελέτη της αρχαίας Γραμματείας που αφορά το αμπέλι και το κρασί. Μια νέα σειρά ερευνητικών εργασιών έχει αρχίσει που έχουν όλες την εξής πρωτοτυπία: φωτίζουν με τις σύγχρονες επιστημονικές γνώσεις την αρχαία οινική τεχνολογία, προκαλώντας τον θαυμασμό για την τέχνη των αρχαίων οινοποιών. Είναι δημοσιευμένες σκόρπια, σε διάφορα έντυπα, γι’ αυτό είναι στο δικό μας κλάδο άγνωστες, τις απολαμβάνουν οι ιστορικοί, οι αρχαιολόγοι, οι φιλόλογοι. Κάποτε, κάποιος θα πρέπει να τις συγκεντρώσει σε βιβλίο και να μεταφρασθούν, γιατί αποτελούν μέρος της πολιτιστικής κληρονομιάς του ελληνικού κρασιού.

Από τα κείμενα που δημοσίευσε στην «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ», μας χάρισε ορισμένα επιλεγμένα θέματα στο βιβλίο «Τα Κυριακάτικα της Σταυρούλας Κουράκου». Μας έχει όμως υποσχεθεί ένα βιβλίο για τα γλυκά κρασιά, που έμειναν εκτός νυμφώνος σ’ αυτήν  την πρώτη έκδοση. Περιμένουμε το «Αναζητώντας τον Μαλβαζία: από τους μελιηδείς οίνους στα λιαστά κρασιά».

Θα τελειώσω με έναν κορυφαίο συλλογικό τόμο, που είναι δικό της έργο: «Ο σαντορίνη της Σαντορίνης», που εκδόθηκε το 1994 από το κοινωφελές ίδρυμα Φανή Μπουτάρη. Βραβευμένο από τον O.I.V., παρουσιάστηκε στην Γεωργική Ακαδημία της Γαλλίας από τον ίδιο τον Πρόεδρό της κ. Pierre Dupuy.

Από τα πολλά γράμματα, σχόλια και βιβλιοκρισίες που του έχουν αφιερωθεί, θα διαβάσω ένα απόσπασμα του καθηγητή Audier της Σχολής Δικαίου και Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου της Aix-en-Provence, μεγάλου μελετητή των θεμάτων των «ονομασιών προελεύσεως» και των «γεωγραφικών ενδείξεων» όλων των προϊόντων και ειδικότερα των οίνων: «Διάβασα και εξέτασα με προσοχή αυτό το μεγάλο βιβλίο, που θεωρώ ότι είναι ένα πραγματικό πρότυπο για όλα τα έργα που αφορούν στη μελάτη μιας ονομασίας προελεύσεως. Όποιος θέλει να γνωρίζει και να καταλάβει τι θα πει «ιστορική ονομασία προελεύσεως», οφείλει οπωσδήποτε να το διαβάσει. Τα αποδεικτικά δεδομένα έχουν μια δύναμη και μια σαφήνεια που σπάνια συναντάμε. Bravo για την Ελλάδα!».

Αγαπητοί φίλοι,

Θα μπορούσα να μιλάω για ώρες. Προσπάθησα με όσα είπα παραπάνω να παρουσιάσω την τρισδιάστατη προσωπικότητα της κ. Κουράκου, επιστήμονα, δημόσιου λειτουργού και οραματίστριας και θέλω να ευχηθώ σε όλους όσοι έχουμε σήμερα τα αμπελοοινικά πράγματα στα χέρια μας, να ακολουθήσουμε το παράδειγμά της.

Το ήθος της, η εργατικότητά της, αλλά ιδίως η εμμονή της στους στόχους που έβαλε στη ζωή της, άλλαξαν τη «ρότα» του ελληνικού κρασιού.

Είμαι ευτυχής που έτυχε σε μένα σήμερα για λογαριασμό των συναδέλφων μου να πω: Κυρία Κουράκου ευχαριστούμε. Σας καλώ να σηκώσουμε το ποτήρι μας και να πιούμε στη υγεία της.

Θέλω να ευχαριστήσω τους κ.κ. Γεροβασιλείου, Καράτσαλο, και Παρασκευόπουλο για την ευγενική προσφορά των κρασιών τους, καθώς επίσης και όλους όσοι δούλεψαν για τη σημερινή βραδιά.

Και τώρα θα παρακαλέσω την κ. Κουράκου να πάρει τον λόγο.


Πηγή : Περιοδικό ΤΡΟΦΙΜΑ ΚΑΙ ΠΟΤΑ, Φεβρουάριος 2004